Przeglądasz wersję statyczną tej strony. Otwórz wersję interaktywną aby korzystać z pełnych możliwości (powiększanie dokumentów, wyszukiwanie).

Sprawa księdza Franciszka Landeckiego, proboszcza w Siemoni (1748)

Źródło: Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Akta czynności biskupich, AEp 89, rok 1748.

Tytuł sprawy w księdze: „Instigator cum Landecki Parochoin Siemonia vita morum“

1748, Kielce — strona tytułowa sprawy „Instigator cum Landecki Parocho in Siemonia vita morum“. Sąd biskupa krakowskiego, księcia siewierskiego. Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, AEp 89.

Podsumowanie sprawy

Charakter sprawy

To odrębna sprawa dyscyplinarna (kanoniczna) de vita et moribus – o życie i obyczaje duchownego, prowadzona przed sądem (konsystorzem) biskupa krakowskiego, niezależna od wcześniejszej sprawy fundacyjnej dotyczącej dóbr Rogoźnik (choć z nią pośrednio związana).

Przebieg postępowania

Sprawę wytoczył Instygator (urzędowy prokurator/rzecznik dyscyplinarny przy sądzie biskupim), na podstawie wcześniejszego procesu remisoryjnego – dochodzenia przeprowadzonego lokalnie przez delegowanych komisarzy, opartego na zeznaniach świadków pod przysięgą.

Ksiądz Landecki nie stawił się na termin (kontumacja), więc sprawę rozstrzygnięto na podstawie akt.

1748, folio 50 — kontynuacja sprawy: wystąpienie pełnomocnika ks. Landeckiego (Wojciech Myszkowski) z protestacją przeciw nieformalnemu przeprowadzeniu dochodzenia; żądanie uniewinnienia i wskazania donosiciela. Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, AEp 89.

Jego pełnomocnik, Wojciech Myszkowski, próbował podważyć formalną ważność dochodzenia (świadkowie przesłuchani bez udziału obrony, brak pytań krzyżowych) i domagał się: - pełnego uniewinnienia, - uznania dobrego imienia księdza za nienaruszone, - zobowiązania powoda do wskazania donosiciela.

Ustalone zarzuty (na podstawie zeznań świadków)

  1. Pijaństwo – ksiądz miał zwyczaj nadużywania alkoholu.
  2. Zaniedbywanie obowiązków liturgicznych – z powodu pijaństwa często nie odprawiał Mszy w dni świąteczne.
  3. Konkubinat / skandal moralny – przez wiele lat trzymał u siebie kobietę podejrzaną o niemoralne życie, co wywoływało skandal wśród parafian; usunął ją dopiero na surowy nakaz Konsystorza Generalnego Krakowskiego.

Wyrok (dekret biskupi)

Mimo zastrzeżeń obrony, biskup (książę siewierski) uznał zarzuty za udowodnione i nałożył na księdza Landeckiego następujące obowiązki/kary:

  1. Pokuta duchowa – dwutygodniowe rekolekcje w Seminarium Stradomskim na własny koszt, z generalną spowiedzią z całego życia.
  2. Obowiązek administracyjny – w ciągu miesiąca udokumentować w Konsystorzu Generalnym zatwierdzenie zapisu fundacyjnego 4000 zł na dobrach Rogoźnik (dotyczy poprzedniej sprawy z Pożarowskimi).
  3. Obowiązek duszpasterski – upomnieć parafian o naprawę ogrodzenia cmentarza.
  4. Nakaz moralny – pod groźbą poważniejszych kar: zerwać wszelkie kontakty z usuniętą kobietą i innymi osobami podejrzanymi, oraz wieść życie trzeźwe, czyste i nienaganne.

Dekret nakazał wydanie listów wykonawczych z 15-dniowym terminem realizacji wszystkich powyższych nakazów.

1748, folio 51 — zakończenie dekretu: nakaz rekolekcji w Seminarium Stradomskim, obowiązek dokumentacji fundacji na Rogoźniku, nakaz zerwania kontaktów z kobietą i prowadzenia życia trzeolwego; wystawienie listów wykonawczych z terminem 15 dni. Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, AEp 89.

Wniosek

Sprawa to typowy XVIII-wieczny przykład postępowania korekcyjnego (correctio) wobec proboszcza – sąd biskupi, mimo formalnych zastrzeżeń obrony co do procedury, uznał za wiarygodne zeznania o pijaństwie i wieloletnim konkubinacie, i zamiast surowej kary kanonicznej (np. suspensy czy utraty beneficjum) zastosował środki naprawcze: rekolekcje pokutne, ostrzeżenie z sankcją na przyszłość oraz dodatkowo „wykorzystał okazję", by przypomnieć księdzu o zaległych obowiązkach administracyjnych (fundacja Rogoźnik) i duszpasterskich (cmentarz).