Rodzina Rottermund z Zawadki (Galicja, pocz. XIX w.) - stan badań

Data: czerwiec 2026

Streszczenie

Niniejszy artykuł podsumowuje stan badań genealogicznych nad rodziną Rottermundów herbu własnego "Karp" (nobilitowanych w Wiedniu 5 XI 1560 przez Ferdynanda I, polski indygenat: Zygmunt III, sejm krakowski 16 III 1595), posiadającej w XVII-pierwszej połowie XIX w. dobra Zawadka i Kleczę w księstwie zatorsko-oświęcimskim (cyrkuł wadowicki / myślenicki Galicji, Państwo Kęckie, C.K. Sąd Szlachecki w Tarnowie). Podstawę źródłową stanowią trzy teczki akt spadkowych przechowywane w Archiwum Narodowym w Krakowie, sfotografowane w 2023 r.:

1. Successio 2095 - akta spadkowe po Mariannie z Jordan-Stojowskich Rottermundowej (zm. 17 I 1812), żonie Józefa Rottermunda, pana na Zawadce;
2. Successio 4174 - akta spadkowe po Apolonii z Kosińskich Rottermundowej (zm. 28 V 1832), żonie Aleksandra Rottermunda, syna Józefa;
3. Wybrane akta spadkowe Karola Rottermunda - kodycyl Karola z 16 IV 1837 oraz rozrachunki masy spadkowej (postępowanie 1837-1853), C.K. Sąd Szlachecki w Tarnowie.

Ustalono trzy pokolenia rodu w Zawadce (ok. 1740–1837/40), zidentyfikowano wszystkich znanych potomków Józefa Rottermunda (†1807) i Marianny z Jordanów-Stojowskich (†1812), rodziców testatorki (Antoniego Jordana-Stojowskiego, Burgrabiego Krakowskiego × Rozalii z Padlewskich), pełną linię ojcowską Józefa wstecz do Tomasza Rottermunda nobilitowanego 1560 — głównie dzięki monografii rodu w Silva Heraldica Bogdana Łuszczyńskiego (t. 7, s. 107–112) — a także wyjaśniono okoliczności utraty dóbr zawadzkich przez rodzinę (sprzedaż Zawadki małżonkom Janowi i Elżbiecie Arlet za 5 050 fl., bankructwo masy Karola).

Kluczowe odkrycia tej kwerendy wykraczające poza Silvę Heraldicę:

1. Rodzina Apolonii Kosińskiej — jej ojciec Tomasz Kosiński († przed 20 IV 1792) pozostawił dobra Zabawa i Chorowice; rodzeństwo Apolonii (5 osób: Jan Kanty, Adam, Elżbieta, Józefa Białobrzeska, Anna Gawlikowska) wraz z 6 wnukami-Gawlikowskimi to całkowicie nowe ustalenie genealogiczne, nieobecne w Silvie ani u Minakowskiego.
2. Sperr-Relation Tekli Stoczyńskiej z 4 V 1843 — rozstrzyga datę śmierci Tekli na 10 IV 1843 w Wadowicach (przeciw „+1850” Silvy) i ujawnia fałszerstwo pełnomocnictwa z 20 IV 1849 przez Adama Kosińskiego (brata Apolonii), który przez sześć lat po śmierci Tekli utrzymywał fikcję jej istnienia, by pobierać podwójny udział z depozytu sądowego.
3. Linia do Wisławy Szymborskiej — brat Aleksandra, Antoni Rottermund (†16 VII 1828 Kraków), zrzekł się praw do Zawadki (cesja 1813); jego prawnuk Jan Rottermund (1858) był dziadkiem laureatki Nagrody Nobla (poprzez matkę Annę Marię Rottermund 1890–1960 × Wincentego Szymborskiego).

1. Linia rodowa Rottermundów według Silva Heraldica Bogdana Łuszczyńskiego

Kluczowym uzupełnieniem akt spadkowych jest monografia rodu w Silva Heraldica Bogdana Henryka Łuszczyńskiego, t. 7 (Litery R-S), s. 107-112, hasło "Rottermund h. wł. (Karp)", dostępna w Tekach Łuszczyńskiego przy Bibliotece Kórnickiej PAN.

1.1. Indygenat i herb

Protoplastą rodu był Tomasz Rottermund, "prawy i cnotliwy obywatel", którego wraz z synem Wacławem (znanym z 16-letnich "dzieł rycerskich przeciwko Turkom") cesarz Ferdynand I podniósł do stanu rycerskiego Austrii przywilejem wydanym w Wiedniu 5 listopada 1560 r. Oryginał przywileju (niemiecki) posiadał w końcu XVIII w. Andrzej Rottermund - został on jednak zrabowany razem z archiwum grodzkim krakowskim w czasie zajęcia Krakowa przez Prusaków (major Masko); odpis sprowadzono dopiero z kancelarii nadwornej wiedeńskiej.

Herb opisany w przywileju: "w tarczy ukośnie na dwa pola podzielonej w górnym czerwonym węda (schwarzer Angel), w dolnym niebieskim Karp (goldfarber Fisch)". Łuszczyński zauważa: "W takim razie herb ten przez Niesieckiego niewłaściwie Kotwicą nazwany." - czyli prawidłowe godło to "Karp", a tradycja herbarzowa myliła go z Kotwicą.

Polski indygenat: Zygmunt III na sejmie 16 marca 1595 r. potwierdził Janowi i Stanisławowi Rottermundom (synom Andrzeja) szlachectwo wraz z herbem 1560.

1.2. Linia ojcowska Józefa Rottermunda (męża Marianny Jordan-Stojowskiej)

Linia, z której wyszedł Józef Rottermund - pan na Zawadce - przebiega następująco:

Tomasz Rottermund (1560) - nobilitacja austriacka 5 XI 1560
  │
  └── Andrzej Rottermund (+1606) × (1) Anna z Justa Decjusza córka
        │                          × (2) Anna Krupczanka [Starowolski: Anna Decjuszówna
        │                                jako pierwsza żona, Krupczanka jako druga]
        │
        └── Stanisław Rottermund (czyt. też: Jan) - indygenat polski 16 III 1595
              podstarości i sędzia grodzki oświęcimski (1632)
              1591-1604 nabył Kleczę Górną od Suskich (Castiglionich)
              +ok. 1640
              × (1) Anna z Jana Rappa, rajcy krakowskiego, i Anny Maryi Boguszowny
              × (2) [N.] córka Sobestyana Frydrychowskiego, wdowa po Wacławie Bibersztynie
              │
              ├── (z 1. ż.) siedmiu synów, m.in.:
              │      └── Jodok (Just) Rottermund - 1625 dziedzic Zawadki,
              │            1632 komornik graniczny zatorski +1664
              │            × (1) Elżbieta N. → syn Gabriel (1621)
              │            × (2) Anna z górnego Lincza Linczowska
              │            │
              │            ├── (z 2. ż.) Stefan (1664)
              │            ├── Tomasz (linia Kleczy)
              │            └── Aleksander Rottermund
              │                  dziedzic Zawadki +1741
              │                  × Anna Śmigielska z Bnina
              │                    (wdowa po Janie Hebda, 3v za Antonim Głoskowskim)
              │                  │
              │                  └── potwierdzenie szlachectwa galicyjskiego 1782
              │                    (Aleksander i Marcin)
              │                  │
              │                  ├── Marcin - dziedzic Przybradza 1764
              │                  │      × Marcyanna Błońska
              │                  └── Aleksander Rottermund
              │                        1750 podpisarz ziemski zatorski i oświęcimski,
              │                        dziedzic Zawadki i Kleczy
              │                        × Jadwiga Skalska (wdowa po Sikorskim)
              │                        │
              │                        ├── Marianna Rottermund
              │                        │     1° Jan Kanty Kosiński (1780)
              │                        │     2° 1800 Maciej Lipnicki
              │                        └── Józef Rottermund
              │                              DZIEDZIC ZAWADY +1807
              │                              × Marianna z Antoniego Jordana
              │                                Stojowskiego, Burgrabiego Krakowskiego
              │                                i Rozalii Padlewskiej

Ważne ustalenia z Silvy:

1. Data śmierci Józefa Rottermunda: 1807 (a nie 1804, jak wynikało z luźnej wzmianki o "komorniczym inwentarzu po śmierci Józefa Rothermunda roku 804" - to musiał być inwentarz cząstkowy lub dotyczący innej sprawy).

2. Matka Marianny Jordan-Stojowskiej to Rozalia Padlewska - nowa, dotąd nieznana z akt spadkowych postać.

3. Dziadek Marianny Rottermundowej (matki) ze strony ojca Józefa: drugi Aleksander Rottermund × Jadwiga Skalska (1750 podpisarz ziemski zatorski).

4. Pra-dziadek Marianny Rottermundowej: pierwszy Aleksander Rottermund × Anna Śmigielska z Bnina, dziedzic Zawadki +1741.

5. Aleksander × Anna Śmigielska to stryj Józefa pojawiający się w bazie Minakowskiego przy profilu lu.26558 (kuzynostwo) - Silva potwierdza, że to dziadek, nie stryj.

6. Ciotka Józefa: Marianna Rottermund wyszła 1° za Jana Kantego Kosińskiego (1780) - to TŁUMACZY pojawienie się Kosińskich w aktach! Kosińscy to rodzina wujenki Józefa, a więc krewni przez powinowactwo, którzy później dali Aleksandrowi (synowi Józefa) za żonę Apolonię z tej samej rodziny (zob. §4).

7. Linia pochodzi z Zatorskiego i Oświęcimskiego (komornictwa graniczne), z dziedzicznych Kleczy, Zawadki i Przybradza - to wszystko księstwo zatorsko-oświęcimskie w cyrkule wadowickim Galicji.

1.3. Dzieci Józefa Rottermunda i Marianny Jordan-Stojowskiej wg Silvy

Silva podaje pełną listę dzieci (siedmioro), z dodatkowymi datami i koneksjami:

Córki: - Kornelia Rottermund, +1867, za Józefem Ścisek Trzeszczkowskim (ślub 1832) - Tekla Rottermund, z Stoczyńskim (Leonardem) mężem, +1850 wg Silvy — w istocie †10 IV 1843, Wadowice, dom nr 88 (Sperr-Relation z 4 V 1843, zob. §4.2d); zapis Silvy był wynikiem fałszerstwa pełnomocnictwa z 20 IV 1849 - Elżbieta Rottermund, za Michałem Foltańskim, +1817 (jak Foltański) - Marianna Rottermund, za Antonim Krzyżanowskim h. Dębno

Synowie: - Kazimierz Rottermund (brak dalszych danych w Silvie) - Aleksander Rottermund (1815 na Zawadce, 1820 w Gwardii Galicyjskiej, potem przy ułanach, +19 XI 1832) × Apolonia z Kosińskich - syn Karol Rottermund - przy ułanach arcyks. Karola, +21 IV 1837 - syn Jan Rottermund - × Elżbietą Arletówną (!) - Antoni Rottermund - "ustąpiwszy praw swoich do Zawadki w r. 1818 innym z rodziny osiadł w Krakowie", +16 VII 1828 × Marianną Rutkowską - syn Antoni Józef Rottermund (ur. 1815, kupiec krakowski), do chrztu trzymali go Aleksander Rottermund (stryj) i Apolonia z Kosińskich Rottermundowa (jego żona) - zob. akta sądu kraj. krak. IX 1856 N. 359 i 360 - kolejni synowie: Stanisław (ur. 1818), Faustyn (ur. 1825)

Konsekwencje dla naszego badania:

• Aleksander zmarł 19 listopada 1832 (nie 1839, jak myliła interpretacja edyktu - data 22 V 1839 to tylko zamknięcie sądowe postępowania po nim).
• Apolonia zmarła 28 V 1832, mąż Aleksander 19 XI 1832 - para zmarła w odstępie pół roku.
• Karol Rottermund to syn Aleksandra i Apolonii (potwierdzone), zmarł 21 IV 1837 - dokładnie 5 dni po sporządzeniu kodycyla z 16 IV 1837! To rzuca nowe światło na okoliczności kodycyla: Karol pisał go świadomie umierając ("lubo słaby na ciele lecz zdrowy zupełnie i przytomny na umyśle").
• Jan Rottermund × Elżbieta Arletówna - wg Silvy brat Karola. Jednak Jan Arlet kupujący Zawadkę to inna osoba niż Jan Rottermund. Jan Rottermund prawdopodobnie zmarł jako dziecko. Wpis w Silvie × Elżbieta Arletówna może dotyczyć innego Jana Rottermunda z dalszej linii lub być błędem Łuszczyńskiego.
• Antoni Rottermund (brat Aleksandra) - w 1818 ustąpił swoje prawa do Zawadki, osiadł w Krakowie z Marianną Rutkowską, zmarł 16 VII 1828. Stąd cesja Antoniego z 9 VII 1813 w aktach edyktu (zob. §5.4) - była to pierwsza partia ustąpionych praw.
• Edykt z 21 X 1839 poszukiwał Mariannę Krzyżanowską, Kazimierza i Antoniego - Antoni już nie żył od 1828, a jego syn Antoni Józef żył w Krakowie. Krzyżanowska + Kazimierz prawdopodobnie też dawno nie żyli lub byli poza Galicją.

1.4. Testimonium nobilitatis (1787/1790)

Silva zamieszcza pełny tekst łaciński świadectwa szlachectwa wydanego we Lwowie 25 IV 1787 dla Andrzeja i Wojciecha (potem zinabulowanego w aktach grodzkich krakowskich 20 IX 1790 - Castra Cracoviensia, Prot. obl. 18 p. 1723). Świadectwo wystawione przez: - Andreas Severinus liber baro in Doliniany Doliniański - Petrus in Zabiele Zabielski - Casimirus in Choja Chojecki - Leo Bratkowski - Lucas de Lubraniec Dąbski

Świadectwo poświadcza: "Andream et Adalbertum de górna Klecza Rottermund fratres, stemmatis Kotwic" - tu Łuszczyński zauważa, że nazwę "Kotwica" wprowadził Niesiecki "T II p 676" niewłaściwie; prawidłowe godło to Karp. Łańcuch przodków po mieczu Andrzeja i Wojciecha: - Stanisław Rottermund tribunus dobrinensis × Marianna Czarnocka - Kazimierz Rottermund × Marianna Dulębska - Adam Rottermund × Teresa Gosławska - Tomasz Rottermund × Marianna Masłomiącka - Tomasz Rottermund (nobilitowany 1560)

To siostrzana linia względem naszej (Just/Aleksander/Józef) - wspólny przodek to Stanisław Rottermund +ok. 1640.

1.5. Linia matczyna - Stojowscy-Jordan h. Trąby (Silva, t. 7, s. 447-452)

Matka Marianny - Rozalia z Padlewskich Stojowska - żona Antoniego Jordana-Stojowskiego, Burgrabiego Krakowskiego, dziedzica Sielca i Modrzejowa (1785). Antoni był: - 1761 łowczy stężycki, dziedzic części Rzeplina - 1785 burgrabia krakowski, dziedzic Sielca i Modrzejowa - rozwiedziony z 1° Katarzyną z Aleksandra Grzybowskiego - 2° Rozalia Podleska (sic - w Silvie "Podleska", w aktach naszych "Padlewska"; możliwy wariant pisowni lub błąd Łuszczyńskiego) - 3° Agnieszka Starowiejska

Dzieci Antoniego (Silva podaje tylko z linii "burgrabiego krakowskiego" innego - nie ojca naszej Marianny; w t. 7 Silva najwyraźniej myli osoby lub gubi linie). Z drugiej strony Mariannę Łuszczyński wymienia explicite w monografii Rottermundów jako "córkę Antoniego Jordana Stojowskiego, burgrabiego krakowskiego i Rozalii Padlewskiej" - to jest najpewniejsze ustalenie.

Wnioski o Stojowskich-Jordanach: - Bratem Marianny był Michał Stojowski (Świnna Poręba - zob. testament Marianny, §3.6) - Silva tej osoby explicite nie wymienia w głównej linii, ale rod Stojowskich w XVIII-XIX w. jest rozgałęziony.

2. Punkt wyjścia - kontekst i źródła

2.1. Dobra Zawadka

Miejscowość Zawadka (folwark Pochaczówka / Ochaczówka) leżała w cyrkule wadowickim lub myślenickim Galicji Austriackiej. W aktach pojawia się zwrot in bonis Zawadka seu in praediis Pochaczówka (w dobrach Zawadka, czyli w majątku Pochaczówka). Józef Rottermund jest określany jako "pan na Zawadce" (dominus in Zawadka). Postępowania spadkowe toczono przed: - C.K. Sądem Szlacheckim w Tarnowie (Caesareo Regium Forum Nobilium Tarnoviense), który był właściwy dla galicyjskiej szlachty w tym regionie.

Dodatkową wskazówką geograficzną jest wzmianka o Klasztorze Ojców Reformatów w Kętach - beneficjencie 100 mszy za duszę Marianny (Kęty leżą w dawnym cyrkule wadowickim, ok. 20 km na zachód od Wadowic).

2.2. Bazy danych

Rodzina Rottermundów figuruje częściowo w Wielkiej Genealogii Minakowskiej (wielcy.pl): - Józef Rottermund h. wł. (ID: lu.26558), ur. ok. 1740, "pan na Zawadce" - Aleksander Rottermund h. wł. (ID: lu.26569), ur. ok. 1770, zm. ok. 1832-1839 - Apolonia Kosińska (ID: lu.26570), żona Aleksandra - Marianna Stojowska (ID: lu.26559), żona Józefa

Rodzina pieczętuje się herbem własnym (h. wł.). Ich indygenat lub nobilitacja w Galicji nie są w niniejszej kwerendzie zbadane - wymaga dalszej weryfikacji.

3. Pokolenie I - Józef Rottermund × Marianna Jordan-Stojowska

3.1. Para protoplastów

Józef Rottermund (ur. ok. 1750-1760, zm. 1807 wg Silva Heraldica t. 7 s. 110) - właściciel dziedziczny wsi i dóbr Zawadka (a także dóbr Klecza po dziadku), szlachcic galicyjski h. wł. "Karp". Syn drugiego Aleksandra Rottermunda (1750 podpisarz ziemski zatorski i oświęcimski, dziedzic Zawadki i Kleczy) × Jadwigi Skalskiej (wdowy 1° po Sikorskim). Siostra Józefa: Marianna Rottermund wyszła 1° 1780 za Jana Kantego Kosińskiego, 2° 1800 za Macieja Lipnickiego. Inwentarz pośmiertny po Józefie pojawia się wzmiankowany jako "Komorniczy Inwentarz po śmierci Józefa Rothermunda Roku 804 spisany" - to musi być inwentarz cząstkowy z 1804 r.; ostateczna data zgonu wg Silvy: 1807 (potwierdzają to akta sądowe 11 X 1808 jako wszczęcie postępowania spadkowego). Dożywocie na całym majątku zapisał żonie Mariannie.

Marianna z Jordan-Stojowskich Rottermundowa (zm. 17 I 1812 w folwarku Ochaczówka, dobra Zawadka) - córka Antoniego Jordana-Stojowskiego, Burgrabiego Krakowskiego (1761 łowczy stężycki, 1785 burgrabia krakowski, dziedzic Sielca i Modrzejowa) i Rozalii z Padlewskich (Silva: "Podleska"; w aktach naszych: "Padlewska") (Burgrabia = urzędnik zarządzający zamkiem królewskim); rodzeństwo: Michał Stojowski (w Świnnej Porębie, cyrkuł myślenicki), Stanisław Jordan-Stojowski (najstarszy brat, uzyskał dekret tarnowski na 6 000 zł od ojca) oraz Jan Jordan-Stojowski (najmłodszy syn Antoniego, świadek na rewersie z 1806 r.). Wdowa po Józefie, szlachcianka (Nobilis). Sporządziła własnoręczny testament 4 XII 1810 w Zawadzie, ogłoszony komisarycznie 26 V 1812 r.

3.2. Rewers Antoniego Jordana-Stojowskiego (14 I 1806)

Kluczowym dokumentem genealogicznym jest rewers ojca Marianny spisany w Radlaczu (?) 14 stycznia 1806 r., w którym Antoni Jordan-Stojowski wylicza wszystkie sumy przekazane zięciowi (Józefowi Rottermundowi) i córce:

"Ja niżej podpisany Antoni Jordan Stojowski Burgrabia Krakowski Marianny Józefa Rottermunda zmarłego małżonki Ojciec niniejszym Dokumentem w Ręce tejże Córki mojej danem zeznaię, iż cokolwiek mogłem dać, kiedy zmarłemu Józefowi Rottermundowi lub Córce mojej to wszystko zeznaię przytomny na zdrowiu y umysłach przyzwoitych swoich, to iest dałem w czasie w Intercyzie 1mo Dziewięć Tysięcy Złotych Polskich który się rok okaże z Intercyzy. 2do dałem d[nia] 20go Junij 1796 roku Trzy Tysiące Złotych Polskich. 3tio dałem d[nia] 9 Grudnia 1797 roku Tysiąc ieden Złotych Polskich. 4to dałem d[nia] 29go Junij 1800 roku Pięć Tysięcy Złotych Polskich. 5to dałem d[nia] 15go Julij Millesimo Octingentesimo Anno [1800] dałem Zięciowi memu Józefowi Rottermundowi Plenipotencyą do odebrania Summy na Trzebieniu Trzydzieści Cztery Tysiące Złotych Polskich które on odebrał od Wiel: Trzebieńskiego której Summy nie oddał mi do dzisiaj ani prowizyi żadney. 6to dał Syn moy naymłodszy Jan Stojowski na dzwignienie tey Summy z Trzebieni Tysiąc ieden Czterysta czterdzieści Złotych Polskich, wszystkiey Summy wybraney ode mnie Oyca Pięćdziesiąt Pięć Tysięcy czterysta Czterdzieści Złotych Polskich to wszystko przytomnie rzetelnie i sprawiedliwie iako Oyciec własny Córki swoiey zeznaię przy Świadkach podpisem Ręki własny swoiey przy stwierdzeniu rodowitey Pieczęci, to wszystko na Bojaźń Bożą moią uświęcam. Pana Stanisława Syna mego naystarszego Tysięcy Sześć Złotych Polskich, które przez Dekret z Tarnowa przysądzone do oddania. Dla pewney y lepszy wiary za rekwizycyą sądu będą Rewersa złożone na wyliczoną Summę przez Józefa Rottermunda. - w Pradłach d[nia] 14go January 1806.

Antoni Stojowski mpp Świadek Jan Jordan Stojowski mpp Świadek Franciszek Strasz *Jako uproszony Przyjaciel podpisuię się Wawrzyniec Ossowski* mpp

Dokument dostarcza: - pełne nazwisko ojca: Antoni Jordan-Stojowski, Burgrabia Krakowski - imiona dwóch braci Marianny: Stanisław (najstarszy) i Jan (najmłodszy) Jordan-Stojowscy - pośrednio: Michał Stojowski (z testamentu Marianny) jako trzeci brat - intercyza ślubna Józefa i Marianny - wniosła 9 000 zł polskich - łączny transfer dla zięcia: 55 440 zł polskich + 6 000 zł dla brata Stanisława (z dekretu tarnowskiego) - klucz Trzebień (= Trzebienia?) jako miejsce, gdzie Antoni miał wierzytelność 34 000 zł

3.3. Akta spadkowe Marianny - Successio 2095

Actus obsignationis z 3 III 1812 dokumentuje: - Zgon: 17 I 1812 w folwarku Ochaczówka, część dóbr Zawadka. - Zawiadomienie komisarza przez najstarszego syna Aleksandra dnia 18 II 1812. - Status cywilny: wdowa (vidua), szlachcianka, testatorka (testata). - Sygn. archiwalna: S. 2095. - Komornik: Potocki, Państwo Kęckie, okręg myślenicki. - Świadkowie ob signacji (27 III 1812): Kazimierz Dunin, Piotr Nowiński.

3.4. Inwentarz majątku Marianny - szczegóły (4 III 1812, Zawadka)

Inwentarz sporządzono 4 marca 1812 w Zawadzie pod nadzorem komornika Potockiego. Spis ruchomości obejmował m.in.:

Bydło i konie (szacował Jan Duratowski, rzeźnik): - 6 krów (od 9 fl 25 kr do 18 fl 25 kr za sztukę, według wieku 4-12 lat) - 4 jałówki (od 1⁄2 roku do 2 lat) - 3 sztuki trzody chlewnej - razem: 115 fl 50 kr

Miedź: 2 kotły małe 4 łuty - 4 fl. Suknie (szacował Michał Przywarski, krawiec): - suknia materyalna czarna - 5 fl - suknia perkalikowa biała - 6 kr - jutka atłasowa niebieska lisami obkładana - 30 fl - chustka muślinowa - 30 kr; razem: 36 fl.

Domowe sprzęty (szacował Błażej Ogoń, cieśla): komoda, 2 stoliki, 6 stołków pokrytych płócienkiem, szafarnia, skrzynia duża, 2 szafliki, 2 beczki, bryczka bez przykrycia (36 fl); razem 47 fl 30 kr.

Majątek dostał pod dozór Aleksander Rottermund (pokwitowanie z 17 marca 1812 w Zawadce).

Bilans masy spadkowej (na 4 III 1812)

Stan czynny (aktywa):

Stan cierpiący (pasywa):

Czysty majątek: 3 560 fl (w walucie wiedeńskiej) - "Mówiąc wyraźnie Stan czynny po odtrąceniu stanu cierpiącego wynosi trzy tysiące pięćset sześćdziesiąt Rynsko w walucie wiedeńskiej. Ukończono 4 Marca 812 w Zawadzie."

Świadkowie inwentarza: Michał Foltański (zięć Marianny), [Błażej N.]. Komornik sądowy: Potocki. Zatwierdzono w sądzie tarnowskim 29 IV 1812 r.

3.5. Lista długów Józefa Rottermunda spłaconych przez Mariannę

W aktach zachowała się Specyfikacja długów po Józefie Rottermundzie spłaconych przez Mariannę, podpisana przez córki Marię z Rottermundów Krzyżanowską i Teklę z Rottermundów Stoczyńską:

Wnioski genealogiczne: Pojawienie się Kosińskiego (4 000 zł) i Marianny Kosińskiej (1 000 zł) wśród wierzycieli Józefa Rottermunda (zm. 1807 wg Silvy; inwentarz cząstkowy z 1804 r.) świadczy o istniejących już ok. 1800 r. powiązaniach majątkowych Rottermundów z Kosińskimi — czyli z rodziną, z której pochodziła Apolonia Kosińska (żona Aleksandra; w aktach kosińskich figuruje jako zamężna Rottermund już przy rezolucji sądu z 20 IV 1792, zob. §4.1). Skoro w 1792 Apolonia była już mężatką, urodziła się przed ok. 1774 r., była więc od męża Aleksandra (ur. ok. 1770) niewiele młodsza. Wszystkie wierzytelności tytułów Wadowickiego (Kościół, Szpital, Pleban, JP. Dziewiński, JP. Turkowski) wskazują, że Zawadka leżała w parafii Wadowice lub w jej najbliższym sąsiedztwie.

3.6. Testament Marianny z Jordan-Stojowskich Rottermundowej (4 XII 1810)

Tekst testamentu (na podstawie zachowanego w aktach końcowego fragmentu z podpisami):

"[...] jednę Córce moiey Tekli Stoczyńskiéy, a drugą Wychowanicy Zofii Galasiewiczównie leguię. Kwestencyę zaś iakaby została na Folwarku Ochaczówce po mey śmierci tę maią partycypować Synowie moi pomłodsi Kazimierz y Antoni bez odpowiedzialności Sądowi. Ufam Ukochanym Dzieciom że iakie Długi po mey śmierci okazałyby się te wypłacić starać się będą. Obliguię ukochane me Dzieci aby niezwłocznie po zgasłym mym życiu Klasztorowi w Kętach Ojcom Reformatom z mego maiątku Mszy Sto na ratunek mey Duszy opłacili. Za Opiekunów zaś małoletnim mym Dzieciom Wiel: Michała Stojowskiego Rodzonego mego Brata, Jana Józefa Dunina y Starszego mego Syna Alexandra stanowię. Która to ostateczną Wolę moią approbowaną w Wysokim Sądzie mieć chcę, y własną ręką z uproszonemi Świadkami dla istotney ważności podpisuję. Dat: w Zawadzie 4go Grudnia 1810 roku."

Marianna ze Stojowskich Rottermundowa To iest ostatnia Wola moia Marianna Rottermundowa

Józef Dunin niniejszego Testamentu przytomny świadek.

[Adnotacja łacińska:] Testamentum hoc die 26ta May 812 Comissionaliter publicationi exhibetur me Comissario Leichamfsheider [?]

Zapisy testamentowe (podsumowanie z brudnopisu wykazu kwot i ze stanu cierpiącego inwentarza):

Mobilia, sprzęty i bydło z folwarku Ochaczówka (część dóbr Zawadka) przeznaczone dla Kazimierza, Antoniego i Kornelii - w równy podział bez odpowiedzialności sądowi (z wyjątkiem dwóch krów, które miały inne przeznaczenie - niedoczytane).

Opiekunowie małoletnich: 1. Michał Jordan-Stojowski - brat rodzony Marianny 2. Jan Józef Dunin 3. Aleksander Rottermund - najstarszy syn Marianny

Świadek testamentu: Józef Dunin (własnoręczny podpis).

Komisarz publikujący: prawdopodobnie Leichamfsheider (odczyt niepewny).

3.7. Deklaracje przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza

Deklarację o przyjęciu spadku cum beneficio Inventarii złożyli: - Aleksander Rottermund (we własnym imieniu i jako Tutor małoletnich Kazimierza, Antoniego, Kornelii) - Tekla z Rottermundów Stoczyńska (pełnoletnia) - Marianna z Rottermundów Krzyżanowska (pełnoletnia; deklaracja przesłana z Wiśnicza i Tymowy przez męża Józefa Krzyżanowskiego - z równoległej rezolucji wynika jednak, że właściwym mężem był Antoni Krzyżanowski w Strzegomiu pod Staszowem, zob. §3.10) - Michał Foltański (12 II 1813, Pierzchowice) - w imieniu małoletniego Pantaleona Foltańskiego (5 lat), wnuka Marianny

Wniesienie Marianny Krzyżanowskiej zostało jednak częściowo "praereptum" (utracone) na mocy późniejszej rezolucji z 13 VII 1816.

3.8. Dziedzictwo i końcowy dekret z 22 VI 1818

C.K. Forum Nobilium w Tarnowie wydało dekret aditiae hereditatis z 22 VI 1818 r. Dziedzictwo przyznano: - Aleksandrowi Rottermundowi (filius sui juris) - Kazimierzowi i Antoniemu Rottermundom (pod opieką Tutoris) - Kornelii Rottermund (pod opieką Tutoris) - Tekli Stoczyńskiej cum Beneficio Legis et Inventarii - Pantaleonowi Foltańskiemu (przez ojca Michała Foltańskiego - w jednym z odpisów kancelaryjnych błędnie zapisano Franciszka)

Mortuarium (opłata sądowa): 243 fl 58 kr. Postępowanie formalnie zamknięto 29 VII 1816, a w aktach jeszcze pisma do 1 VIII 1816 "Adacta quia nihil disponendum est".

3.9. Dzieci Józefa i Marianny Rottermundów - pełne zestawienie

Wiek dzieci ustalony na podstawie formularza actus obsignationis z 3 III 1812.

3.10. Agnieszka z Kosińskich Wąsowiczowa i Krzyżanowscy w Strzegomiu

Kluczowym źródłem spoza akt spadkowych jest akt zgonu Agnieszki Wąsowiczowej (z domu Kosińskiej) z 27 stycznia 1837 r., sporządzony w parafii strzegomskiej (par. Strzegom k. Staszowa, Królestwo Polskie). Pełna transkrypcja:

11. Działo się w Strzegomiu, dnia dwudziestego dziewiątego Stycznia Tysiąc osm set trzy- dziestego siódmego roku. o godzinie trzeciéy przed południem. Stawił się Jan Wąso- wicz, posiadacz, posiadacz Sołtystwa w Strzegomiu lat czterdzieści siedm, i Michał Smagowski kra[w]iec, lat trzydzieści cztéry, obydway w Strzegomiu zamieszkali, i oświadczy- li: że w dniu dwudziestym siódmym bieżącego miesiąca, o godzinie trzeciey po południu, zmarła w domu, pod Numerem czterdzieści ieden, Agnieszka Wąsowiczowa, tu w Strzegomiu za- mieszkała lat trzydzieści sześć będąca, Córka Tekli z Rottermundów, a oyca nie wiadomego [z]ostawieni[w]szy po sobie, owdowiałego męża Jana Wąsowicza - Po przekonaniu się na- oczném, o zéyściu Wąsowiczowéy, akt ten, przeczytany stawa[i]ącym, z których pierwszy ust m[iejsce]m zmar[ł]éy i przéz niego pod pisany -

X. Jan Jasiński pleban parafii Strzegomskiey -

Dane z aktu:

Data zgonu (27 I 1837) zbiega się z epidemią cholery, która nawiedzała Królestwo Polskie w latach 1830. - prawdopodobna przyczyna śmierci.

Konsekwencje genealogiczne:

1. Agnieszka Kosińska była nieślubną córką Tekli Rottermund (córki Józefa i Marianny) i nieznanego z imienia Kosińskiego, urodzoną ok. 1801 r. — przed ślubem Tekli z Leonardem Stoczyńskim. W akcie zgonu matka zapisana z panieńskim nazwiskiem („Tekli z Rottermundów”), ojciec określony jako „nie wiadomy” — ale nazwisko panieńskie córki (Kosińska) przesądza, że ojcem był ktoś z rodziny Kosińskich. Agnieszka wychowywana była w Strzegomiu — prawdopodobnie przez ciotkę Mariannę Krzyżanowską i jej męża Antoniego, którzy tam mieszkali.

2. Mąż Agnieszki: Jan Wąsowicz (= Jan Dunin-Wąsowicz), posiadacz sołtystwa strzegomskiego, lat 47 w 1837 r. (ur. ok. 1790). To powiązanie z rodem Duninów-Wąsowiczów - tą samą rodziną, którą badano wcześniej w kontekście Franciszka Wąsowicza i księstwa siewierskiego (zob. MEMORY.md).

3. Marianna Krzyżanowska (siostra Tekli) - mąż Antoni Krzyżanowski h. Dębno, miejsce zamieszkania Strzegom k. Staszowa (a nie Strzegocin w departamencie mazowieckim, jak błędnie odczytano z obsignacji z 1812 - "Skregan, Praefectura Masoviensis" to błędny odczyt zwrotu "Strzegom, pref. Staszowska"; w piśmie z 1816 r. miejsce zamieszkania to z kolei Wiśnicz/Tymowa).

3.10.1. Hipoteza o tożsamości ojca Agnieszki Kosińskiej

Akt zgonu z 1837 r. określa ojca jednoznacznie jako „nie wiadomego”, ale nazwisko panieńskie córki — Kosińska, nie Rottermundówna — dowodzi, że ojciec publicznie uznał dziecko (agnitio prolis). W przeciwnym razie Agnieszka nosiłaby nazwisko matki, zgodnie z praktyką epoki dla potomstwa nieślubnego.

W świetle korpusu Kosińskich zidentyfikowanego w teczce S. 4174 (§4.1) można wskazać dwie konkurencyjne hipotezy.

Kontekst rodzinny: dwie linie Kosińskich w bliskim otoczeniu Tekli

Pokolenie protoplastów (ok. 1740–1770)

  Aleksander Rottermund (II)              Tomasz Kosiński
  × Jadwiga Skalska                       × [N.N.]
  │                                       │ (zm. przed 1792)
  ├─ Marianna Rottermund                  ├─ Jan Kanty Kosiński
  │  1° 1780 Jan Kanty Kosiński (I)       │    (II) × Katarzyna,
  │           († między 1780 a 1800)      │    małoletnie dzieci
  │  2° 1800 Maciej Lipnicki              │    w 1832 r.
  │                                       ├─ Adam Kosiński (Chorowice)
  └─ Józef Rottermund (†1807)             ├─ Elżbieta Kosińska (Wieliczka)
     × Marianna Stojowska                 ├─ Józefa Białobrzeska
     │                                    ├─ Anna Gawlikowska († przed ojcem)
     │                                    └─ **Apolonia** × Aleksander
     ├─ Tekla Rottermund (ur. ≈ 1781–85)        Rottermund (przed 1792)
     │  nieślubna córka Agnieszka ur. ≈ 1801
     ├─ Aleksander × Apolonia Kosińska
     └─ reszta rodzeństwa

Tekla, urodzona przed 1796 (w 1812 r. „pełnoletnia” = lat 24+) i przed pierwszym małżeństwem matki Marianny ze Stojowskimi, miała w 1800 r. ok. 19–20 lat. Agnieszka urodziła się około 1801 r. — czyli poczeta w 1800.

Hipoteza A: Adam Kosiński (brat Apolonii, późniejszy fałszerz)

Najważniejszy kandydat z punktu widzenia równowagi prawdopodobieństw:

• Wiek: w 1800 r. młody (Apolonia, jego siostra, była wtedy mniej więcej równolatką Tekli bądź nieco starsza; Adam zapewne ur. między 1775 a 1785)
• Geografia: Chorowice w cyrkule wadowickim — w bezpośrednim sąsiedztwie Zawadki. Wzajemne wizyty rodzin Kosińskich i Rottermundów były w 1800 r. oczywiste — wierzytelność „WP. Kosińskiego 4 000 zł” na liście długów Józefa Rottermunda (§3.5) świadczy o stałej intymności finansowej obu rodzin
• Stan cywilny: dzieci Adama z aktach nie ma; w 1851 jeszcze żył (figuruje jako pełnomocnik) — prawdopodobnie nie ożenił się nigdy lub ożenił się późno, bezpotomnie
• Wzorzec późniejszego zachowania: wieloletnia ekspansywna troska o spadek po Tomaszu (rzekomo dla brataniców/wnuków siostry), fałszerstwo pełnomocnictwa Tekli (1849)
• Psychologia fałszerstwa: gdyby Adam był ojcem Agnieszki, jego pretensje w 1849 r. „dla zmarłej Tekli” nabierają sensu — mógł czuć się moralnym współspadkobiercą Tekli przez wspólne dziecko, a ponieważ Agnieszka zmarła w 1837 r. bezpotomnie (akt zgonu nie wymienia dzieci), nie miał już innej drogi niż fałszerstwo

Słabość hipotezy: brak śladu jakiegokolwiek aktu urzędowego agnitio prolis. Ale w epoce zaborów taka uznawalność mogła się odbywać niemo się — wystarczy, że ksiądz przy chrzcie zapisał nazwisko ojca w metryce na jego wniosek.

Hipoteza B: Jan Kanty Kosiński (II) (brat Apolonii, † przed V 1832)

• Wiek: Skoro w 1832 r. zostawił małoletnie dzieci (akta: „relictarum prolium” pod opieką wdowy Katarzyny), urodził się zapewne ok. 1775–1780, małżeństwo z Katarzyną zawarł stosunkowo późno (ok. 1815–1820). W 1800 r. miał więc 20–25 lat i był nieżonaty — idealny wiek do romansu z 19-letnią Teklą
• Geografia: Zborówek w cyrkule bocheńskim — parę dni drogi od Zawadki, ale w obrębie galicyjskiej wspólnoty Kosińskich
• Słabość: Jan Kanty w aktach 1832 figuruje jako żonaty z Katarzyną z prawowitym potomstwem. Romans z Teklą sprzed 30 lat byłby dawno zapomniany; ale to wyjaśniałoby, dlaczego nazwisko ojca Agnieszki było w jej dorosym życiu określane jako „nie wiadome” — rodzina chroniła reputację żyjącego, żonatego człowieka

🔍 Test rozstrzygający: Najpewniejszy sposób rozstrzygnięcia to odnalezienie metryki chrztu Agnieszki Kosińskiej z ok. 1801 r. w księgach jednej z parafii zatorskich (Wadowice, Inwałd, Kęty, Andrychów, Chocznia, Zator) lub w Strzegomiu (jest praktycznie pewne, że nie była tam ochrzczona, bo do Strzegomia trafiła dopiero później, ale warto sprawdzić). W metryce chrztu nieslubnego dziecka ksiądz często wpisywał imię i nazwisko ojca, jeśli ojciec był obecny i uznawał dziecko — to wytłumaczyłoby, dlaczego Agnieszka nosiła Kosińska, a nie Rottermundówna.

1. Wcześniejsze powiązanie Kosińskich z Rottermundami — pojawienie się WP. Kosińskiego (4 000 zł) i Pani Marianny Kosińskiej (1 000 zł) na liście wierzycieli Józefa Rottermunda (§3.5) wskazuje, że już przed 1807 r. (†Józefa) rodzina Rottermundów miała z Kosińskimi stosunki majątkowe (zob. §4.1).

4. Pokolenie II - Aleksander Rottermund × Apolonia Kosińska

4.1. Para

Aleksander Rottermund (ur. ok. 1770 - zm. 19 XI 1832, wg Silva Heraldica t. 7 s. 110; Minakowski: ID lu.26569) - najstarszy syn Józefa i Marianny, 1815 dziedzic Zawadki, 1820 w Gwardii Galicji, potem przy ułanach. Po śmierci matki (1812) był opiekunem małoletniego siostrzeńca Pantaleona Foltańskiego (który przebywał przy nim w Zawadce). W edykcie C.K. Sądu Szlacheckiego w Tarnowie z 21 X 1839 figuruje jako "olim Aleksandrum Rottermund" z datą postępowania po nim: 22 V 1839.

Uwaga chronologiczna (rozwiązana): Silva potwierdza, że Aleksander zmarł 19 listopada 1832, czyli pół roku po żonie Apolonii (zm. 28 V 1832). Minakowski miał rację (rok 1832), błędna była moja wcześniejsza interpretacja edyktu - data 22 V 1839 to tylko data zamknięcia postępowania sądowego po Aleksandrze, nie zgonu. Wyjaśnia to też, dlaczego Karol w kodycylu z IV 1837 mówi o ojcu jako ś.p. - Aleksander nie żył od ponad 4 lat.

Apolonia z Kosińskich Rottermundowa (zm. 28 V 1832 w Zawadce, ab intestato — bez testamentu) — córka Tomasza Kosińskiego († przed 20 IV 1792 — data rezolucji sądu tarnowskiego nr 4826 wzywającej „spadkobierców Tomasza” do złożenia deklaracji; w tej rezolucji Apolonia figuruje już jako zamężna Rottermund).

Rodzeństwo Apolonii (z rezolucji 20 IV 1792, deklaracji 6 V 1792 w Wieliczce, dekretu po Tomaszu i ekstraktu z 24 V 1832): - Jan Kanty Kosiński (Zborówek, cyrkuł bocheński; zm. przed V 1832), żoną Katarzyna — mater tutrix małoletnich dzieci - Adam Kosiński (Chorowice, cyrkuł wadowicki) — główny aktor proceduralny w aktach 1832–1851, późniejszy fałszerz pełnomocnictwa Tekli (zob. §4.2d) - Elżbieta Kosińska (Wieliczka, cyrkuł bocheński) - Józefa z Kosińskich Białobrzeska (w różnych zapisach: Białoborska, Białobrzęska, Bratebuszka) — deklaracja 6 V 1792 w Wieliczce - Anna z Kosińskich Gawlikowska (zm. przed ojcem) × Wojciech (Adalbert) Gawlikowski; pozostawiła sześcioro dzieci: Wojciech (Adalbert), Felicjan (†przed 1847; dzieci: Ludwik i Marianna), Leo, Katarzyna × Michanowicz, Magdalena × Grausz, Franciszka × Dymecka

Sygn. akt: S. 4174.

4.2. Akta spadkowe Apolonii - Successio 4174

Postępowanie prowadzono od 1832 do 1853 r. (Sąd Obwodowy Wadowice / Tarnów). Majątek: nieliczne ruchomości i odzież (in paucis mobilibus & supellectile vestimentis), które Apolonia rozdzieliła za życia między służbę.

4.2a. Spadek po Tomaszu Kosińskim — rodzina Apolonii (dokumenty z teczki S. 4174)

W teczce akt spadkowych Apolonii (S. 4174) zachował się obszerny Bescheid (dekret rozliczeniowy) C.K. Sądu Krajowego w Tarnowie z końca 1847 r. (praes. 28 XII 1847, Nr 17797), dotyczący podziału masy spadkowej po Tomaszu Kosińskim — ojcu Apolonii. Jest to kluczowy dokument genealogiczny, ponieważ ujawnia pełne rodzeństwo Apolonii i gałąź wnuków Tomasza.

Spadkobiercy Tomasza Kosińskiego (rezolucja 20 IV 1792 N. 4826 / dekret rozliczeniowy 2 III 1841 N. 2027)

Wnuki Gawlikowscy (po 1/36 każde):

Wniosek genealogiczny: Tomasz Kosiński miał sześcioro dzieci, z których Apolonia była najpewniej najmłodszą (lub jedną z młodszych). Pięcioro (Jan Kanty, Adam, Elżbieta, Józefa, Apolonia) przeżyło ojca, szósta — Anna z Kosińskich Gawlikowska — zmarła wcześniej, pozostawiając sześcioro wnuków. Silva Heraldica tej gałęzi nie ujmuje; identyfikacja Anny, Józefy oraz wszystkich Gawlikowskich i Konopków to wyłączne odkrycie obecnego badania akt S. 4174.

Dobra ziemskie Tomasza Kosińskiego: Zabawa i Chorowice

Tomasz Kosiński był właścicielem dóbr Zabawa i Chorowice (cyrkuł wadowicki). Adam Kosiński mieszkał w Chorowicach (§4.1) już w 1832 r. — prawdopodobnie objął udział po ojcu w drodze podziału rodzinnego (akta nie precyzują, jak nieruchomości przeszły na braci; Silva w ogóle tej linii Kosińskich nie ujmuje). Masę sądową Tomasza otworzono późno — ekstrakt z 24 V 1832 (sk. 140632) mówi o nim już jako olim Tomaszu, a aktywne rozliczenia masy w teczce S. 4174 datują się dopiero na lata 1841–1851 (pięćdziesiąt lat po jego śmierci!) — prowadzonej w kontekście sukcesji po Apolonii i Karolu, a więc kolejnych pokoleń.

Skład masy sądowej Tomasza w teczce S. 4174

Masa sądowa Tomasza w aktach 1841–1851 polegała wyłącznie na wierzytelnościach — nieruchomości (Zabawa, Chorowice) były już od dawna w rękach poszczególnych spadkobierców. Główne źródło: masa edyktalna Jana Kantego Moszkowa (= Morstina), zabezpieczona hipotecznie na domu nr 202 (Lit. A) w Tarnowie:

Dom nr 202 (Lit. A) w Tarnowie należał kolejno do: Józefa Zimmera → małż. Józefa i Józefy Silnickich → spadkobierców Stefana i Antoniny Kosińskich → (w 1846) małż. Józefa i Antoniny Szerepańskich. Wierzycielstwo masy Kosińskiego na tym domu wynosiło 2 000 fl WW, z czego połowę (1 000 fl WW = 400 fl KM) spłacono spadkobiercom Jana Kosińskiego, Józefy Białoborskiej i Elżbiety Kosińskiej bezpośrednio; drugą połowę (250 fl KM + odsetki = 267 fl 3 kr KM) złożono do depozytu sądowego dla pozostałych spadkobierców.

Uwaga o Stefanie i Antoninie Kosińskich — właścicielach domu nr 202 w Tarnowie: mogą to być dalsi krewni Tomasza Kosińskiego, ale bez dodatkowych źródeł nie da się tego potwierdzić.

Udział Apolonii i jego dalsze losy

Apolonia Rottermund (zm. 28 V 1832) jako spadkobierczyni 1/6 masy Tomasza Kosińskiego miała prawo do sum ze wszystkich wpływów. Po jej śmierci (ab intestato) i śmierci syna Karola (21 IV 1837, bezpotomnie) udział Apolonii przeszedł na spadkobierczynie Karola — jego ciotki Kornelię Trzeszkowską i Teklę Stoczyńską (dekret po Karolu z 30 VI 1847, zob. §4.2b).

Obie ciotki udzieliły pełnomocnictw Adamowi Kosińskiemu (bratu Apolonii) do odbioru przypadających im kwot z masy Tomasza:

• Kornelia z Rottermundów Trzeszkowska — pełnomocnictwo wystawione w Wadowicach, 3 VII 1846; świadkowie: Stanisław Dobrowski, Feliks Krawczyński
• Tekla z Rottermundów Stoczyńska — pełnomocnictwo wystawione w Andrychowie, 20 IV 1849; świadkowie: Michał Donig, Wojciech Kaniarski

Nowe lokalizacje: Kornelia mieszkała w Wadowicach (1846), Tekla w Andrychowie (1849) — dotąd nie mieliśmy żadnej wzmianki o powiązaniu Tekli z Andrychowem.

⚠️ Pełnomocnictwo z 20 IV 1849 — sfałszowane (rozstrzygnięcie §4.2d): „Tekla z Rottermundów Stoczyńska” podpisująca pełnomocnictwo w Andrychowie 20 IV 1849 nie mogła go podpisać osobiście — zmarła w Wadowicach (dom nr 88) 10 IV 1843 r. (Sperr-Relation z 4 V 1843, niezależny dowód urzędowy). Pełnomocnictwo jest antydatowanym fałszerstwem Adama Kosińskiego, który przez sześć lat utrzymywał fikcję żyjącej współspadkobierczyni, by pobierać podwójny udział z depozytu masy Tomasza Kosińskiego. Pełna argumentacja: §4.2d. Lokalizacja „Andrychów” w pełnomocnictwie to wymysł niespójny z resztą dokumentacji Tekli (Wadowice, dom nr 88, 1843).

Fikcyjna cesja na Bazylego Orleckiego

W toku postępowania wyszło na jaw, że część spadkobierców Gawlikowskich (Leo, Katarzyna Michanowicz, Magdalena Grausz, Franciszka Dymecka) formalnie scedowała swoje udziały na Bazylego Orleckiego — jednak sąd ustalił, że cesja była pozorna ("bloß zum Scheine") i stanowiła de facto pełnomocnictwo do odbioru sum w ich imieniu. Na dowód przedłożono pokwitowanie Orleckiego z 17 VII 1841.

4.2b. Dekret spadkowy po Karolu Rottermundzie (30 VI 1847)

W teczce S. 4174 zachował się również odpis uwierzytelniony dekretu C.K. Sądu Krajowego w Tarnowie z 30 czerwca 1847 r. (Nr 4478), zamykającego postępowanie po Karolu Rottermundzie:

„Vom Tarnower k.k. Landrechte wird der ganze Nachlaß des am 21. April 1837 in Zawadka Wadowicer Kreises verstorbenen Carl Rottermund seinen Anverwandten Schwestern a. Fr. Cornelia verehelichte Trzeszkowska und b. Fr. Thekla verehelichte Stoczyńska zu gleichen Theilen mit dem Rechte nach der gesetzlichen Erbfolge jedoch mit Aufrechthaltung des Kodizills ddt. 16. April 1837 eingeantwortet, und die Verlassenschaftsabhandlung hiemit geschlossen.”

Beschlossen am 30. Juni 1847. Odpis uwierzytelniony: Carl v. Schulz, c.k. radca sądowy, dyrektor registratury, Tarnów 14 V 1849.

Dekret potwierdza: - Data śmierci Karola: 21 IV 1837 (zgodna z Silva Heraldica) - Miejsce śmierci: Zawadka, cyrkuł wadowicki - Spadkobierczynie: ciotki Karola (siostry ojca Aleksandra) — Kornelia Trzeszkowska i Tekla Stoczyńska po równo - Kodycyl z 16 IV 1837 utrzymany w mocy - Termin „Anverwandte Schwestern” (krewne „siostry”) użyty w sensie szerokim — w istocie są to ciotki (Tanten), nie siostry rodzone

Konsekwencje: To ten dekret wyjaśnia, dlaczego Kornelia Trzeszkowska mogła w 1853 r. odebrać akta spadkowe Apolonii z sądu w Tarnowie — jako prawna spadkobierczyni Karola, a więc pośrednio także sukcesorka po Apolonii.

4.2c. Podanie Kornelii Trzeszkowskiej o wypłatę spadku (19 I 1851, Radocza)

W teczce S. 4174 zachowało się dwustronicowe podanie (Erberklärung) Kornelii Trzeszkowskiej, spisane w języku niemieckim i datowane Radocza, 19 stycznia 1851 r., skierowane do C.K. Sądu Krajowego (Hochlöbliches k.k. Landrecht). Kornelia składa deklarację spadkową po „ihre Mutter Apolonia Rottermund geborene Kosińska” (sic — określa Apolonię jako „swo ją matkę”) i wnosi o wypłatę 145 fl 26¾ kr KM z depozytu sądowego masy Tomasza Kosińskiego.

Podanie zawiera trzy kluczowe informacje genealogiczne:

1. Śmierć Tekli Stoczyńskiej (1843, Wadowice)

„Tekla Soczynska geborene Rottermund im Jahre 1843 zu Wadowice ganz arm ohne Testament verstorben sei, so zwar, daß die Begräbnißkosten die gefertigte Schwester zum Theile berichtigen mußte, und ob Mangel des Nachlasses vom Magistrate Wadowice keine Verlassenschaftsabhandlung gepflogen wurde.”

Tekla Stoczyńska z d. Rottermund zmarła w 1843 r. w Wadowicach, w skrajnej nędzy („ganz arm”), bez testamentu. Nie przeprowadzono żadnego postępowania spadkowego z powodu braku majątku. Kornelia („siostra” — die gefertigte Schwester) musiała częściowo pokryć koszty pogrzebu.

⚠️ Sprzeczność rozstrzygnięta na korzyść Kornelii — zob. §4.2d: Niezależny dowód urzędowy (Sperr-Relation z 4 V 1843, k. 129–131 teczki S. 4174) potwierdza datę śmierci Tekli na 10 IV 1843 w Wadowicach (dom nr 88). Pełnomocnictwo rzekomo podpisane przez nią w Andrychowie 20 IV 1849 (zob. §4.2a) jest zatem dokumentem antydatowanym o ponad sześć lat po jej śmierci — sporządzonym najpewniej przez Adama Kosińskiego (brata zmarłej Apolonii) w celu wyciągnięcia udziału Tekli z depozytu sądowego. Świadkowie pełnomocnictwa (Michał Donig, Wojciech Kaniarski) byli współuczestnikami. Silva Heraldica, podająca „+1850”, opiera się tu na błędnej tradycji rodzinnej (lub samym fałszywym pełnomocnictwie) — Łuszczyński nie miał dostępu do urzędowej Sperr-Relation. Szczegóły, pełna chronologia i konsekwencje: zob. §4.2d poniżej.

2. Marianna Wittner Bąkowska — córka Tekli

„ebenso starb ihre einzige Tochter Marianna Wittner Bąkowska, welche in Dienstverhältnisse bei dem Choczner Pfarrer stand, kinderlos und ohne Testament im Jahre 1847 v. 1848.”

Marianna Wittner Bąkowska — dotąd zupełnie nieznana postać: - jedyna (legitymna) córka Tekli Stoczyńskiej - podwójne nazwisko sugeruje, że była wdową po Wittnerze i później zamieszkała jako Bąkowska, lub odwrotnie - pracowała jako służąca u plebana w Choczni (par. Chocznia k. Wadowic) — poziom degradacji społecznej wnuczki dziedzica Zawadki - zmarła bezdzietnie, bez testamentu ok. 1847/1848 - Kornelia określa ją jako „einzige Tochter” (jedyną córkę) — nie wspomina Agnieszki Kosińskiej (nieślubnej córki Tekli, zm. 1837 Strzegom, zob. §3.10), która jako nieślubna nie liczyła się w sukcesji

3. Sytuacja Kornelii w 1851 r.

Kornelia pisze z Radoczy (wieś ok. 5 km na południowy wschód od Wadowic) i powołuje się na tragiczną sytuację materialną:

„nach dem verheerenden Brande ihrer Woh[nung] und mit Getreide angefüllten Wirthschaftsgebäude, dann durch den vorjährigen Hagelschlag, sich sammt ihrem Ehegatten in höchst bedürftiger Lage befindet.”

Pożar zniszczył dom i budynki gospodarcze ze zbiożem, a grad roku poprzedniego (1850) dokończył dzieła. Kornelia i mąż (Józef Trzeszczkowski) żyli w skrajnej biedzie. Kwota 145 fl, o którą wnioskowała, była w tych warunkach sumą znaczącą.

Uwaga o sformułowaniu „ihre Mutter” — rozstrzygnięte: Kornelia określa Apolonię Rottermund jako „swoją matkę”, podczas gdy Apolonia była jej bratową (Schwägerin, wdówka po jej rodzonym bracie Aleksandrze). Sperr-Relation Tekli z 1843 r. (zob. §4.2d) w sposób niezależny potwierdza pokrewieństwo: Kornelia jest „rodzoną siostrą” Tekli z d. Rottermund Stoczyńskiej. Sformułowanie „Mutter” to zatem uproszczenie prawno-kancelaryjne — Kornelia w łańcuchu sukcesji wchodzi w prawa dziecka Apolonii (poprzez Karola → ciotki) i może się do niej prawnie odnosić jako do bezpośredniej spadkodawczyni. Pełniejsze omówienie identyfikacji Kornelii: §4.4.

4.2d. Sperr-Relation Tekli Stoczyńskiej (4 V 1843) — dowód na fałszerstwo Adama Kosińskiego

W środkowej części teczki S. 4174 (k. 129–131, ad No. 245 / sygn. sądowa 3894) zachował się trójstronicowy Sperr-Relation — austriacki formularz pośmiertnego protokołu spadkowego sporządzony 4 maja 1843 r. w Wadowicach przez Znanieckiego (komisarza kasy obwodowej, Sperr-Kommissär) w obecności świadków Józefa Zagórskiego i Józefa Zimmera. Dokument opatrzony jest pieczęcią Magistratu Królewskiego Wolnego Miasta Wadowice.

Protokół jednoznacznie ustala:

1. Tekla Skoczyńska z d. Rottermund zmarła 10 kwietnia 1843 r. w Wadowicach, w domu nr 88 (cyt.: „Laut dem Bericht des betreffenden Pfarrers ist Thekla Skoczyńska am 10. April c.[urrentis] a.[nni] gestorben” — formularz, punkt 3). Data oparta o raport proboszcza parafii wadowickiej, czyli oficjalny akt zgonu.
2. Mąż — Leonard Skoczyński (szlachcic, w jednym z odczytów advokat) — nieobecny od ~16–17 lat, miał wówczas przebywać w Aleksandrowicach (cyrkuł bocheński).
3. Brak testamentu, brak ruchomości, brak gotówki. Tekla żyła pod koniec życia na utrzymaniu córki Marianny Bąkowskiej z d. Skoczyńskiej (pełnoletniej, mieszkającej z matką w domu nr 88).
4. Najbliższa krewna po mieczu: rodzona siostra Kornelia de Rottermund Trzeszczkowska z Radoczy.
5. Cały „majątek” spadkowy sprowadzał się do roszczeń prawnych w postępowaniu po zmarłym bracie Rottermundzie (brak imienia w protokole) — byłym właścicielu dóbr „Kawałka” (najpewniej zniekształcona „Zawadka” → Aleksander Rottermund †19 XI 1832). Z powodu braku jakiejkolwiek substancji administracji masą nie ustanowiono.

Dokument jest niezależnie potwierdzony przez notę Magistratu Wadowic z 17 III 1851 r. (L. 127), w której władze miasta zwracają w odpisie protokół spadkowy po Tekli sporządzony przez v. Znamieckiego (przekazany pismem Landrechtu z 27 VI 1843, nr 5838) — czyli ten sam Sperr-Relation, dwa razy w obiegu kancelaryjnym, dziewięć i trzydzieści tysięcy dni przed pierwszym pojawieniem się „Tekli” w pełnomocnictwie z 1849 r. Sąd w Tarnowie na podstawie tych dwóch dokumentów (Sperr-Relation 1843 + nota Magistratu 1851) zamknął sprawę dekretem z 5 VI 1851 (Z. 3894), uznając Kornelię Trzeszczkowską jedyną żyjącą spadkobierczynią po Apolonii i Karolu.

Chronologia fałszerstwa

Corpus delicti — sfałszowane pełnomocnictwo „Tekli” (20 IV 1849, Andrychów)

W teczce S. 4174 zachował się sam corpus delicti — jednostronicowy dokument na papierze stemplowym 50 kr., z pieczęcią kancelaryjną nr 45, paginacją archiwalną k. 75 i sygn. 7095/1134. Tekst w języku polskim, kursywa neogotycka XIX w., atrament jednolity.

Transkrypcja

Pełnomocnictwo

Mocą, którą ja niżej Tekla z Rottermundów Stoczyńska jako Spółsukcessorka po Ś:p: Tomaszu Kosińskim mając przyznane Sobie z massy [Cessjonalnej?] Pana Jgnacego [Moszkyna] tenże klassyfikacyją z Dnia 30. Stycznia 838. Nro: 13647. różne kwoty, a potem repartycyą z dnia 12go Grudnia 839. do Nro: 15660 w Summie 1250 fr. w. wiedeńskiej z większej Summy 2000 fr. w. wiedeń: na Domu Nro: 202. w Tarnowie położonym rzeczonego Pana Jgnacego [Moszkyna] lokowany i z procentami od całej Summy 2000 fr. w. wiedeń: do dnia 16go Czerwca, od dnia 30. Augusta 839go z procentami od Summy 1250 fr. w. wiedeń: po 5/100 od dnia 30 Augusta 839. dalej bieżącemi przekazaną i aktywowaną do odebrania rzeczonej Summy Kapitałnej jako też i procentów Mianowicie Pełnomocnikiem Moim WP.* Adama Kosińskiego dajeonemuż zupełną moc i władzę powyższej Summy wraz z procentami przynależącemi, w imieniu moim i w porcyi mnie przypadającej, czy to z Depozytu Sądowego, czy to od teraźniejszych właścicieli Domu Nr: Tab: 202. *WP. Józefa i Antoniny [Stekapan? / Szerepańskich?] Małżonków imieniem mojem odebrania, i w imieniu moim także Sądowy Depozyt lub też Małżonków WP. [Stekopanich?] prawomocnie zakwito- wania, i Ekstabulowania, które to Plenipotencyą w razie potrzeby intabulować pozwalam, i dla lepszej wiary i wagi własną ręką się podpisuję, w przytomności świadków; —

Datów dnia 20go Kwietnia 849. w Andrychowie,

[L.S.] Michał Doning [Donig]                    Tekla z Rottermundów jako przytomny świadek                    **Stoczyńska

[L.S.] Wojciech Kaniowski [Kaniarski] jako przytomny świadek       — To Pełnomocnictwo przyjmuję                                                         Adam Kosiński

Analiza fałszerstwa

Dokument nosi w sobie co najmniej cztery wewnętrzne dowody fałszerstwa:

1. Antydatowanie o 6 lat i 10 dni. Tekla z Rottermundów Stoczyńska zmarła 10 IV 1843 w Wadowicach — niezależnie potwierdzone przez Sperr-Relation z 4 V 1843, notę Magistratu z 17 III 1851 i zeznanie Kornelii z 19 I 1851. Nie mogła 20 IV 1849 niczego podpisać w Andrychowie ani gdziekolwiek indziej.
2. Jednolity duktor pisma. Tekst główny, podpis mocodawczyni „Tekla z Rottermundów Stoczyńska” i formuła akceptacji „To Pełnomocnictwo przyjmuję Adam Kosiński” zostały nakreślone tą samą ręką (identyczne charakterystyki liter R, S, t, końcowych klamerek). Atrament jednolity, bez przerw świadczących o oddzielnych aktach podpisywania.
3. Fałszywa lokalizacja „Andrychów”. Jedyna wzmianka w całej dokumentacji Tekli, która umieszcza ją w Andrychowie. Sperr-Relation 1843, nota Magistratu 1851 i akt obsignacji jej córki Marianny Bąkowskiej (Chocznia 1847) jednoznacznie lokalizują ostatnią dekadę życia Tekli w Wadowicach, dom nr 88 (na utrzymaniu córki). „Andrychów” w pełnomocnictwie to wymówka dystansu — wybrano lokalizację wystarczająco oddaloną od Wadowic, by lokalni urzędnicy magistraccy (którzy przeprowadzili Sperr-Relation) nie zostali zaproszeni jako świadkowie.
4. Składnia roszczenia. Pełnomocnictwo szczegółowo wylicza klasyfikację sum z masy Ignacego Moszkina (= Morstina): rezolucja z 30 I 1838 nr 13647 i repartycja z 12 XII 1839 nr 15660. To dane prawdziwe — Adam Kosiński miał do nich dostęp jako uprawniony pełnomocnik Kornelii (1846). Skopiował ich treść do fałszywego dokumentu siostry-zmarłej, by uwiarygodnić roszczenie.

Cechy materialne dokumentu

Wniosek

Dokument jest klasycznym przykładem podrobionego pełnomocnictwa — antydatowanego, sporządzonego jedną ręką, z fałszywą lokalizacją i „świadkami”, którzy musieli wiedzieć, że poświadczają podpis kogoś nieżyjącego (Andrychów był odległy od Wadowic o ledwie 18 km — śmierć Tekli w 1843 r. była tam tak samo znana jak w Wadowicach). Adam Kosiński popełnił błąd kompozycyjny, kopiując do tekstu pełnomocnictwa dokładne dane techniczne masy Tomasza Kosińskiego (rezolucje, klasyfikacje, kwoty), do których dostęp miał wyłącznie on — to wewnętrzny dowód, że autorem fałszerstwa jest osoba działająca z wnętrza rodziny Kosińskich, nie postronny oszust.

Bilans dowodowy

Przeciwko autentyczności pełnomocnictwa z 20 IV 1849 stoją trzy niezależne dokumenty urzędowe:

1. Sperr-Relation z 4 V 1843 (k. 129–131) — protokół Sperr-Kommissära z udziałem świadków, oparty na raporcie proboszcza wadowickiego;
2. Nota Magistratu Wadowic z 17 III 1851 (L. 127) — odsyła ten sam protokół w odpisie, dodając, że Marianna Bąkowska (jedyna ewentualna sukcesorka Tekli) nie zgłosiła pretensji do masy Aleksandra Rottermunda mimo reskryptów z 30 IV 1840 (nr 265) i 15 VII 1843 (Z. 659);
3. Zeznanie Kornelii pod przysięgą z 19 I 1851 o pochówku Tekli, którego koszty siostra pokryła częściowo z własnej kieszeni.

Na korzyść autentyczności pełnomocnictwa nie stoi nic — poza samym pełnomocnictwem i wzmianką Silvy Heraldicy („+1850”). Silva nie cytuje jednak źródła i mogła czerpać z kolportowanej w rodzinie wersji opartej na fałszywym pełnomocnictwie Adama Kosińskiego, albo zwyczajnie nieaktualnej informacji ustnej.

Mechanika fałszerstwa

Adam Kosiński (brat Apolonii, mieszkaniec Chorowic, cyrk. wadowicki — zob. §4.2a i obsignatio 1832) od 1842 r. działał konsekwentnie jako pełnomocnik rzekomych spadkobierczyń Karola Rottermunda. Jego ślady w aktach:

• 28 VI 1842, Wadowice — odbiór dekretu nr 1672 podpisany „Tekla v. Rottermund Starzyńska” (tmp_scan_group2, k. odbioru) — to pierwsza wzmianka, w której Tekla figuruje jako żywa po 1837 r.; podpis różni się od późniejszych („Stoczyńska / Słoczyńska / Hoczyńska”) — co może wskazywać już wówczas na podstawioną osobę albo na podpis kreślony cudzą ręką;
• 3 VII 1846, Wadowice — autentyczne pełnomocnictwo Kornelii (świadkowie Stanisław Dobrowski, Feliks Krawczyński);
• 20 IV 1849, Andrychów — pełnomocnictwo „Tekli Stoczyńskiej”, podpisane sześć lat po jej śmierci (świadkowie Michał Donig, Wojciech Kaniarski). To jedyna wzmianka, która lokalizuje Teklę w Andrychowie — wcześniej cała jej dokumentacja wskazuje na Wadowice (dom nr 88);
• 1849–1851 — kolejne podania o wypłatę 145 fl 26¾ kr KM dla „Kornelii i Tekli po połowie” z depozytu masy Tomasza Kosińskiego (tmp_scan_group3, tmp_scan_group4). Sąd je systematycznie odrzuca, żądając dekretu dziedzictwa po Apolonii — czego Adam Kosiński nigdy nie przedłożył.

Motyw jest oczywisty: po śmierci Karola (1837) i Tekli (1843) Adam Kosiński miał interes w utrzymaniu fikcji, że żyją obie ciotki Karola — wówczas mógł pobierać podwójny udział z depozytu sądowego masy Tomasza Kosińskiego (kwoty rzędu 70–80 fl KM dla każdej ze stron). Po formalnym uznaniu śmierci Tekli wszystko, co miało jej przypaść, automatycznie spadało na Kornelię — i Adam tracił połowę zlecenia.

Reperkusje genealogiczne

1. Data śmierci Tekli z d. Rottermund Stoczyńskiej: 10 IV 1843, Wadowice (poprawnie); zapis Silvy Heraldicy „+1850” należy traktować jako błędny i poprawić.
2. Marianna „Wittner” Bąkowska z podania Kornelii (1851; §4.2c) = Marianna Borkowska z d. Skoczyńska ze Sperr-Relation 1843 i aktu obsignacji z Choczni z 8 IV 1851 (zm. 10 VI 1847 w Choczni). Drugie nazwisko „Wittner” jest prawdopodobnie błędem pisarza, zniekształceniem nazwiska Borkowski/Bąkowski lub śladem nieznanego pierwszego małżeństwa z Wittnerem. „Słonecka” z pisma plebana Sokołowskiego z Brzeźnicy (8 IV 1851) to z kolei zniekształcenie Skoczyńska/Stoczyńska.
3. Wnuczka Tekli — Marianna Borkowska/Bąkowska z d. Skoczyńska — została w ostatnich latach życia służącą u proboszcza w Choczni; zmarła bezdzietnie. Cała linia Tekli wymarła do 1847 r.
4. Leonard Skoczyński (mąż Tekli) — pierwsza znana lokalizacja: Aleksandrowice, cyrkuł bocheński (1843), porzucił żonę ok. 1826/1827. Dalsze losy nieznane.
5. Status sprawy: dekret z 5 VI 1851 (k. 118–119) zamyka spór. Kornelia odbiera spadek; pretensje Adama Kosińskiego — bez echa.

💡 Komentarz badawczy: To rzadki, dobrze udokumentowany przypadek fałszerstwa intra-familijnego w aktach galicyjskich sądów szlacheckich połowy XIX w. Trzy elementy są w nim szczególnie charakterystyczne: (a) cisza świadków — Donig i Kaniarski musieli wiedzieć o śmierci Tekli, a mimo to firmowali jej „podpis”; (b) pasywność sądu — przez sześć lat (1843–1849) C.K. Sąd Krajowy w Tarnowie nie skojarzył własnego Sperr-Relation z nazwiskiem mocodawczyni pojawiającej się w pełnomocnictwach Adama Kosińskiego; (c) brak konsekwencji karnych — nawet po stwierdzeniu fałszerstwa (1851) nikt nie ścigał Adama Kosińskiego. Stawka była zbyt mała (parę dziesiątek florenów) w stosunku do trudu postępowania karnego. Sprawa kończy się cicho — dekretem cywilnym oddalającym pretensje.

4.3. Testament Aleksandra Rottermunda (17 XI 1832)

W teczce akt spadkowych Karola Rottermunda zachował się trójstronicowy testament Aleksandra Rottermunda, spisany 17 listopada 1832 r. w Zawadce - zaledwie dwa dni przed jego śmiercią (19 XI 1832 wg Silva Heraldica). Jest to dokument bezpośrednio wspomniany w kodycylu Karola z 16 IV 1837 jako "testament przez Aleksandra Rottermunda nieprawnie zdziałanego" - później skasowany sądownie, co umożliwiło Karolowi sprzedaż Zawadki.

Publikacja testamentu: 18 IV 1836 (adnotacja sądowa na ostatniej stronie: Testamentum hoc [...] d. 18. April 8[3]6 publicatum est; metryka w nagłówku: No 4350, praes. 30 Martii 1836). Świadek: Michał [Czehła Proszikowski?] (odczyt niepewny).

4.3.1. Transkrypcja

Poniżej pełny tekst testamentu w odczycie dyplomatycznym. Rękopis XIX-wieczny, kursywa polska z elementami łacińskimi. W nawiasach kwadratowych podano odczyty niepewne; imiona i nazwy potwierdzone innymi źródłami wstawiono bez nawiasu.

[Pieczęć okrągła] 369

Testament

W Imię Boga Oyca Syna i Ducha Świętego Amen. Będąc na tym świecie żyjącym nie wiedząc ani Wszechmogącego Wyroków iż kto się rodzi umirać musi, posłuszny temu Wyrokowi, widząc ciąg życia mego lat wielu będąc zawsze słabością cielesnego zdrowia złamanym, lecz na umyśle moim zdrowym i przy zupełney pamięci, nayprzod na wypadek śmierci moię duszę na miłosierdzie Wszechmocnego a ciało Ziemi skąd powstało oddaię - a sporządku podlug dla uniknienia przykrych tych może między Familią moią nieporozumień, następne czynię ostatniey Woli moiey Rozporządzenie, ato- Wieś moię naturalnego następstwa po Oycu moim Józefie Rottermund dziedziczoną wieś Zawadki z przy- ległością Ochaczówka zwaną, i spłacawszy Rodzeństwo moie to iest Maryannę z Rottermundów [Krzyżanowską] siostrę, Antoniego Rot- termunda [Starzyniścię?], i Kornelią z Rottermundów [Trzeciakowską?] Sio- stry iak kwity w papierach moich znayduiące się okażą - Atak iestem samym właścicielem i Dziedzicem wyż wzmiankowaney Wsi Zawadki z przy- ległością od lat iuże blisko 20. w rzetelnęy i [uciążliwey?] possessyi. żyjąc z ko- chaną Żoną moią Apolonią z Kosińskich z woli Wszechmocnego i spłodziliś- my Syna iedynego Karola Rottermund naonczas iuż małoletniego i pod [7.?] Pr. Regimencie Erzherzog Karl Ułanów w służbie służącego w Mieście Debreczyn w Król: Węgierskim będącego, przeto po wygasłym życiu Żony moiey i moim na przyszłość maiący legosie rzeczonego Syna naszego iedynego Karola Rottermund nie tak Dziedzicem własnym lecz użythuącym z docho- dów właś[ciwości] Wsi Zawadki tak daleko ustawiam, by - a/ Gdyby tenże zdrowym powróciwszy od Woyska ożenił się, prawo Dziedzictwa tylko dzieci iego, a moie wnuki posiadały, dla czego rzeczoną wieś ani sprzedawać, ani obciążać długami ninieyszym nie nadaię mu mocy. - b/ Konstancyi [Poniatowskiey?] która u mnie na wychowaniu była za iey usłu- gi i przywiązanie 500 zł. r.p. [L.?] M. rachuiąc na rzp: Srebrn[ą] [...] czyli kr: 15. z złp. wyliczyć zalecam i nakazuię. - c/ Jakubowi [Kuchcie?] służącemu który u mnie dawno się wychował i us- ługi pełnił rzp: 400. czyli Z: R: 100 f. - M: oddać. - d/ Małgorzacie służącey która od młodości w mym Domu wychowała się i usługi podlug możności pełniła, podobnie 400. rzp: czyli 100 f. L: M: do wyliczenia przeznacza. - e/ Kupcowi [Wegner?] w Wiedniu d: [13?]. f. 50. xr: r. p: czyli na walutę obecną podlug Skali z Grudnia 811. i iednostayn[ęgo] Terminu [1: 3: 2/5] x 22. Kr. [...] czyli: 3. z: s: 20. kr: f: - M: zaspokoić. -

f/ Sierotom [Krannami?] do Wiednia 200. Z. R: Bankocetllami czyli skali z Grudnia 8[0]1. na walutę wiedeńską redukuią 170. złp: [26. s.?] W. W. [Z.?] R: C. M: wypłacić. - g/ Siostrze moiey Tekli z Rottermundów Stoczyńskiey za uczynioną mnie i żony moiey usługi w chorobach i dowody przywiązania dané złp: 800. fr czyli Złr. 200. C: M: leguię i do wypłacenia moim następcom moią przeznaczam. - h/ Leokadyi z Józefa i Kornelii z Rottermundów [Przeszkowskiey = Trzeszczkowskiey] z moiey krewnicy złp: [3000?] M: czyli [750?] fr: do wypłacenia przeznacza- czam; [...] nadto - i/ Pogrzeb przyzwoity stosownie do stanu mego odprawianym bydz ma, o duszy moiey pamiętać w Kościołach Parafialnych pobliskich Braci [mą] proszę. Zaś Pogrzeb w tuteyszy parafialnym Kościele Wado- wickim odprawionym bydz ma, także na 200. Mszy Ś: za [zba- wieniem?] duszy moiey i żony moiey Apolonii do Kościoła parafialnego Wadowickiego czyli raczey W. Xiędzu Plebanowi 80. Z. R. C. M: pod tym warunkiem leguię, ażeby te Święte Msze w przeciągu 4. lat to iest w tydzień iedna odprawione były, i Summa ta przeznaczona na [to?] wypłaconą bydz ma, daley - k/ Drugie zaś 80. Z. R: M: do Klasztoru. P. P. Oyców. Reformatów w Mieście Kęty także z tym warunkiem leguię, aby te Ś. Msze podobnież w przeciągu 4. lat to iest w tydzień iedna z wspomnie- [niem] duszy moiey i żony mey Apolonii odprawiane były i na ręce [...] - l/ Do Kościoła parafialnego Inwałdzkiego 20. Z. R: M: przeznaczam, każąc ią wypłacenia Sukcessorowie moi zaraz po śmierci moiey na ręce [pod- te?] legucyę moią wypłacać ze wspomnieniem W. W. Plebani[ą] ułożyć maią aby te Msze święte niezwodnie odprawiano i kwoty wspomnione wypłacane były. - m/ Na wy[karmienie?] niewygasły duszy moiey i żony moiey Apolonii Mszy Ś: moie 2. Z. R: C. M: rocznie przeznaczam do Kościoła parafialnego Wa- dowickiego, kwota ta regularnie co rok do rąk W. X. Plebana Wadowic- kiego wypłacona bydz ma, gdyby zaś który W. Xiądz Proboszcz by zaniedbał lub duszę naszych wspomnieć niechciał, przeto zapis ten do Kościoła Wadowickiego [mależe?], i do innego Kościoła parafialnego przeniesiony bydz ma - i Exekutor Testamentu tego warunkiem i [od] Xiędza Plebana prosić aby regularnie w Niedziele duszę moią wspominał Sukcessorowie zaś moi obowiązani są Summę tę regularnie pod rygorem prawa wypłacać - n/ Gdyby na wypadek przed śmiercią moią syn móy Karol Rottermund z Woyska nie powrócił, lub na wypadek wcześniey lub poźniey bezpotomnie zmarł, wtenczas dziedzictwo z [...] moiey spadłego [Masy?] po śmierci żonay moiey [...]

[← ciąg dalszy ze str. 2]

[No 4350. praes. 30. Martii 1836 - stempel 6 - pag. 371, 373]

[p]warz dawszy od poprzedszych moich zrobionych i zapisanych legatów rzucona- my Leokadyi z Józefa i Kornelii z Rottermundów Trzeciakowskiey rodzo- ney a ukochaney [Córki? / Krewnicy?] moiey Dziedziczką ogólnego Maiątku mego stano- wię i zapisuię - na Maiątku Sy[na] moiego, tym warunkiem by - Prócz legatów wyżéy w tym testamencie wyrzączonych jeszczę dzieciom brata mego Antoniego Rottermunda to iest mianowicie Józefowi Rotter- mund 5000 zp: b: m: i Stanisławowi Rottermund także 5000 zp: b: m: czyli [więcey groszy m: płaciła będzie?] - [Dług?] zaś Janowi Kantemu [Kuznikowi?] r. s. 500 zp: i drugie f. 500. A że gdy starzy odemnie darowiznę ma na [7300?] fp: [Bankocetlach?] Rewers z którego [amultowany?] będzie, tym bardzięy gdyby żadnych od niego nie wycią- gał i Pieniądze zapłacił[a], - inaczéy bowiem do żadnego Panie długu nie mian[u-] się bydz winnym - dla czego - Administratorem Maiątku mego i Exekutorem ninieyszéy Woli moiey ostatniéy Szwagra mego Józefa Trzeciakowskiego Oyca Leokadyi na wypadek testamentowey Dziedziczki stanowię, iak daleko by Maiąt- tek ten ad dnia śmierci moiey ze wszystkiemi zostawionemi Inwen- tarzami obiął i administrował, Woli moiey ostateczney do ważności wypełni[ł] ma się iednak rozumieć, iż legata dobrowolnie przeze mnie ninieyszym testa- mentem zrobione żadnemu prawu nie podlegaią i do okoliczności stoso- wać się maią ani legatariusze opozycyią czynnić nie maią prawa - Gdyby na wypadek prędzey śmierci moiey Syn Karol Rottermund w Woysku C: K: [Arcyks.:] Karł: Pułku Ułanów przy życiu zostawał, i im[ie?] ku uwolnie- niu się od Woyskowey Służby choćby 250 r. r: f: w: potrzebę wymagało - na tenczas pomienionego Administratora W: Józefa Trzeciakowskie- go obli[guię] i upoważnia[m] by uwolnienie od Woyska dla Syna mego Karo- la Rottermunda do skutku doprowadzić raczył - a że mało gotowych pie- niędzy nie zostawiam ani Dobra moię wyżéy wzmiankowanie Wieś Zawadki jako dług zaciągnąć pozwalam - Służącym zaś moim którzy się iuz teraz w domu moim znayduia roczną Pensyę wypłaci[ć] ka- szę - Tak zrobił[em] d: 17 Listopada 832. To iest moia ostateczna Wola.

Alexander Rottermund. - Jako świadek przytomny podpisuię Michał [Czehła Proszikowski?] - Testamentum hoc [Prae:] L: S: Ju- diciii Fori no[bilium] d: 18. April 8[3]6 publicatum est; [Krzeczynski?] m p:

4.3.2. Analiza treści

Ustanowienie Karola użytkownikiem (nie dziedzicem):

Najważniejszy zapis testamentu dotyczy statusu prawnego Karola wobec dóbr Zawadki. Aleksander nie uczynił syna pełnoprawnym dziedzicem, lecz jedynie użytkownikiem (usus fructus) dochodów z wsi. Prawo własności miało przejść dopiero na dzieci Karola - wnuki testatora. Karol nie mógł Zawadki ani sprzedawać, ani obciążać długami.

Ponieważ Karol później mimo to sprzedał Zawadkę małżonkom Arlet (za 5 050 fl.) - musiał najpierw uzyskać sądowe skasowanie tego testamentu, co potwierdza kodycyl z 16 IV 1837: "po skasowaniu testamentu przez [ś.p.] Aleksandra Rottermunda nieprawnie zdziałanego".

Rodzeństwo Aleksandra:

Testament wymienia czworo rodzeństwa testatora, któremu spłacił udziały w Zawadce:

Karol w wojsku:

Karol służył w Regimencie Erzherzog Karl Ułanów (C.K. Armia), stacjonując w Debreczynie (Debrecen) na Węgrzech. Silva Heraldica podaje później "przy ułanach arcyks. Karola" - pełna zgodność.

4.3.3. Legaty i fundacje

Legaty osobiste:

Fundacje mszalne:

Fundacja mszalna do kościoła parafialnego inwałdzkiego (par. Inwałd, dziś Inwałd k. Wadowic) to nowa wskazówka geograficzna, potwierdzająca położenie Zawadki w okolicy Wadowic-Kęt-Inwałdu.

4.3.4. Dziedziczka warunkowa - Leokadia Trzeciakowska

Najistotniejszy z punktu widzenia losów Zawadki jest zapis dotyczący sytuacji, gdy Karol umrze bezpotomnie:

"[...] Leokadyi z Józefa i Kornelii z Rottermundów Trzeciakowskiey rodzo- ney a ukochaney [...] moiey Dziedziczką ogólnego Maiątku mego stano- wię i zapisuię"

Leokadia była córką Kornelii z Rottermundów i Józefa Trzeciakowskiego (= Józef Ścisek Trzeszczkowski wg Silvy), tj. siostrzenicą Aleksandra. Testator ustanowił ją dziedziczką zastępczą całego majątku na wypadek bezpotomnej śmierci Karola.

Ponieważ Karol faktycznie zmarł bezpotomnie (21 IV 1837) - gdyby testament nie został wcześniej skasowany, Leokadia dziedziczyłaby Zawadkę. Skasowanie testamentu (przed 16 IV 1837) umożliwiło Karolowi sprzedaż, ale też pozbawiło Leokadię jej praw.

Egzekutorem testamentu i administratorem majątku Aleksander mianował Józefa Trzeciakowskiego - męża Kornelii, ojca Leokadii:

"Administratorem Maiątku mego i Exekutorem ninieyszéy Woli moiey ostatniéy Szwagra mego Józefa Trzeciakowskiego Oyca Leokadyi na wypadek testamentowey Dziedziczki stanowię"

Aleksander zlecił mu również wykupienie Karola z wojska (koszt 250 złr.), upoważniając nawet do zaciągnięcia długu na dobrach Zawadki w tym jednym celu - co stanowiło jedyny wyjątek od generalnego zakazu obciążania majątku.

4.3.5. Znaczenie prawne i chronologiczne

Sekwencja ta wyjaśnia całą mechanikę utraty Zawadki: testament Aleksandra miał chronić majątek przed alienacją i zapewnić ciągłość rodzinną (dzięki zastępczemu dziedzictwu Leokadii). Karol jednak - prawdopodobnie obciążony długami i śmiertelnie chory - doprowadził do sądowego unieważnienia testamentu ojca, a następnie sprzedał dobra. Pięć dni później zmarł. Masa okazała się niewypłacalna (deficyt 1 945 fl.).

Uwaga: Dotychczasowa analiza-karol.md błędnie identyfikowała Aleksandra jako "wuja Karola". Testament jednoznacznie potwierdza, że Aleksander to ojciec Karola ("Syna naszego iedynego Karola Rottermund", "Syn móy Karol"). Określenie "wuj" w odpisie kodycyla z 1839 r. to błąd kancelarii przepisującej (zob. §5.1).

4.4. Dzieci Aleksandra i Apolonii

Według Silva Heraldica (t. 7, s. 110) z małżeństwa Aleksandra i Apolonii było dwoje synów:

💡 Rozstrzygnięcie sprawy Kornelii Trzeszczkowskiej (dotąd hipoteza): Sperr-Relation Tekli z 4 V 1843 (zob. §4.2d) jednoznacznie identyfikuje Kornelię z Rottermundów Trzeszczkowską jako „rodzoną siostrę” Tekli z d. Rottermund Stoczyńskiej — zatem siostrę Aleksandra Rottermunda, nie jego córkę. Kornelia w 1853 r. odbierała dokumenty po szwagierce Apolonii (i bratanku Karolu) jako ciotka w sukcesji lateralnej (po wygaśnięciu męskiej linii Aleksandra), nie jako córka.

Kornelia = najmłodsza córka Józefa i Marianny (lat 16 w 1812 r., ur. ok. 1796, panna do ślubu 1832 r. z Józefem Ściskem Trzeszczkowskim, †1867 wg Silvy). Lokalizacje: w 1846 Wadowice, 1850–1851 Dominium Radocza (cyrk. wadowicki), ok. 1857 Sadowa.

Nazwisko Kornelii zapisane w aktach na osiem różnych sposobów (Trzeciakowska, Trzeszczkowska, Trzeszkowska, Trzecieska, Treszkowska, Truszkowska, Przeszkowska, Szczepańska) to wszystko warianty fonetycznego odczytu jednego nazwiska — Trzeszczkowska.

Sformułowanie „ihre Mutter” („swoją matkę”) w jej własnym podaniu z 19 I 1851 (§4.2c) to uproszczenie prawno-kancelaryjne — Kornelia, wchodząc w prawa Apolonii poprzez łańcuch Apolonia → Karol → jego ciotki, mogła się do niej prawnie odnosić jako do swojej spadkodawczyni-poprzedniczki w sukcesji.

Silva Heraldica nie wymienia żadnej córki Aleksandra i Apolonii; obsignatio z 1832 r. uznaje Karola za jedyne dziecko; testament Aleksandra (17 XI 1832) mówi o „Synie naszym jedynym Karolu”. Wszystkie te źródła zbiegają się w jednym wniosku: Aleksander i Apolonia mieli tylko jednego dziedziczącego potomka — Karola.

4.5. Inwentarz pośmiertny Aleksandra Rottermunda (22 XI 1834)

W teczce akt spadkowych Karola Rottermunda zachował się obszerny inwentarz pośmiertny (Prima Copia Inwentarza) sporządzony 22 listopada 1834 r. na gruncie wsi Zawadka przez Jana Arleta, c.k. komornika sądowego cyrkułu wadowickiego, z polecenia C.K. Sądu Szlacheckiego Tarnowskiego (Nr 10800 z 2 VIII 1834). Administratorem masy był Józef Przeszkowski (= Trzeszczkowski, mąż Kornelii), świadkiem czynności — Józef Zagórski, dzierżawca Zawadki Dolnej. Pełna analiza: zob. inwentarz-aleksandra-analiza.md.

Uwaga: Komornik Jan Arlet, który spisywał inwentarz w 1834 r., jest tą samą osobą, która trzy lata później kupiła Zawadkę od umierającego Karola Rottermunda.

4.5.1. Dobra nieruchome — Zawadka Górna i Dolna

Inwentarz ujawnia, że Zawadka składała się z dwóch części: Górnej (folwark właściciela) i Dolnej (wydzierżawionej), z przyległością Ochaczówka. Aleksander w wyniku stopniowych cesji od rodzeństwa (1814–1826) stał się właścicielem 7/8 historycznych udziałów; 1/8 pozostawała w rękach Pantaleona Foltańskiego (= Golańskiego w aktach), szwagra (męża siostry Elżbiety).

Zawadka Dolna była wydzierżawiona Józefowi Zagórskiemu na kontrakt 6-letni przedłużony do 24 czerwca 1835 r.

4.5.2. Inwentarz żywy i zboże

4.5.3. Wyposażenie dworu

Dwór w Zawadce Górnej wyposażony był skromnie, ale z elementami szlacheckiego konfortu:

• Meble: komoda o 3 szufladach, szafa bejcowana, kanapa i krzesła tykiem obciągnięte, sofa o 3 działach, stolik czarny, 2 łóżka olszowe
• Dekoracje: zwierciadło duże w ramach orzechowych, 20 pejzaży (landszaftów), 5 obrazów religijnych
• Zegar stołowy staroświecki metalowy
• Fajans: waza, 2 półmiski, 13 talerzy
• Sztućce: 7 łyżek cynowych, 9 par noży żelaznych
• Pościel: 2 piernaty z nasypkami, 4 poduszki, kołdra perkalowa, kołdra kitajkowa karmazynowa, materac włosiany stary, 2 sienniki
• Garderoba pana: futro czarne z baranków podszyte zielonym suknem, płaszcz szaraczkowy, surdut oliwkowy, surdut letni szaraczkowy
• Tabor: bryczka na resorach (nakryta), sanki parokonne, para lonów z uzdeczkami

4.5.4. Służba folwarczna

Wójtem wsi był Józef Śliwa, przysiężnym Jan Siwek (obaj niepiśmienni — podpis znakiem krzyża).

4.5.5. Pasywa — wyderkafy i długi

Majątek był głęboko obciążony wyderkafami (rentami wieczystymi zabezpieczonymi hipotecznie na rzecz instytucji kościelnych i oświatowych):

Do tego długi prywatne: Marianna z Duninów Abidowa (7 000 fl + odsetki), Pan Starynkiewicz (3 000 fl + odsetki od 1797), wierzyciele wiedeńscy (kupiec Weiser, krawiec Szeroki), sukiennicy z Białej, oraz dziedziczone zobowiązania po ojcu Józefie (dług Skibalskiego 6 000 fl, Stojowskiego 5 176 fl, Kosińskich 1 000 fl i in.).

4.5.6. Koszty pogrzebu

Aleksandra pochowano z Kęt (pleban „kępowski"):

4.5.7. Bilans

Realna nadwyżka po pełnym potrąceniu była symboliczna. Majątek ziemski wart ponad 7 600 złr był obciążony kilkunastoma wyderkafami i starymi zobowiązaniami po ojcu Józefie — co wyjaśnia, dlaczego Karol nie był w stanie utrzymać Zawadki i ostatecznie ją sprzedał.

5. Pokolenie III - Karol Rottermund i utrata Zawadki

5.1. Karol Rottermund (ok. 1807 — †21 IV 1837)

Jedyny znany syn Aleksandra i Apolonii. Po śmierci ojca odziedziczył Zawadkę wraz z obciążeniami hipotecznymi (długi intabulowane po Aleksandrze: 3 233 fl.).

Kodycyl z 16 IV 1837 (własnoręczny, in Zawadzie):

Karol sprzedał wieś Zawadkę z przyległościami Janowi Arletowi za sumę 5 050 fl. w Monecie Konwencyjnej, płatną w dwóch ratach po 2 525 fl. W kodycylu zaznaczył, że sprzedaż nastąpiła "po skasowaniu testamentu przez [ś.p.] Aleksandra Rottermunda nieprawnie zdziałanego" - tj. po prawnym unieważnieniu wcześniejszego rozporządzenia majątkowego Aleksandra.

Uwaga terminologiczna (rozwiązana): Karol w kodycylu pisze o „ś.p. Wuju moim Aleksandrze Rottermundzie”. Skoro Aleksander to ojciec Karola (potwierdzone obsignatio Apolonii z 1832 r., testamentem samego Aleksandra z 17 XI 1832 r. — „Syna naszego jedynego Karola” — i Silvą), to „wuj” jest błędem kancelaryjnym w odpisie uwierzytelnionym z 30 X 1839 r. — dyrektor ekspedytu Schimka przepisując kodycyl wprowadził prawdopodobnie błędną lekturyzację przez analogię do rzeczywistego wuja Karola, Michała Bronikowskiego (egzekutora kodycylu), pojawiającego się niewiele linijek dalej. Alternatywnie użyto „wuj” w archaicznym, szerokim sensie „okrewnego starszego mężczyzny” — w XIX-wiecznej galicyjskiej kursywie szlacheckiej takie użycia są spotykane.

Zapisy Karola w kodycylu:

Michał Bronikowski (wuj lub bliski krewny Karola - dokładna relacja nieustalona) wyznaczony na egzekutora testamentu.

Kodycyl ogłoszony (opublikowany) w C.K. Sądzie Szlacheckim w Tarnowie 27 VII 1837 r. - przy obecności świadków: Karola Rottermunda (?), Mateusza Łazowskiego, Szczepana Adamińskiego, Wincentego Lonkoty. Kopia uwierzytelniona przez dyrektora kancelarii Gaspara Schimkę 30 X 1839 r.

Uwaga źródłowa: W niektórych skanach Karol Rottermund figuruje jako "świadek" przy publikacji kodycylu. Tymczasem inne dokumenty (pismo w sprawie masy spadkowej, 1839-40) jednoznacznie potwierdzają, że Karol Rottermund jest TESTATOREM kodycylu, a nie świadkiem. Rozbieżność wynika zapewne z układu stron w aktach lub błędnego odczytu.

5.2. Potwierdzające Zeznanie Karola Rottermunda (17 III 1837)

W teczce akt spadkowych Karola zachował się dwustronicowy dokument pt. "Potwierdzające Zeznanie", sporządzony w Zawadce dnia 17 marca 1837 r. - dokładnie miesiąc przed śmiercią Karola (21 IV 1837) i miesiąc przed kodycylem (16 IV 1837). Dokument rzuca nowe światło na mechanizm utraty Zawadki: cesja na rzecz Arletów nastąpiła znacznie wcześniej niż sam kodycyl.

5.2.1. Transkrypcja

[Stempel skarbowy: 2 GULDEN] - 411 -

Potwierdzające Zeznanie

Mocą którego zeznaię, iż gdy Dobra Zawadkę z przyległościami w Cyrkule Wadowickiem leżące, a przez Oyca mego śp Alexandra Rottermunda Sukcessyonalnie posiadane, na mnie iakó iedynego Syna spadłe, a mocą Testamentu tegoż śp Oyca mego Alexandra Rottermunda de dto 17 Novembris 8[3]2 sporządzonego, tylko Uży- tek dożywotni mnie z tych Dóbr oznaczony mam, - Względem zniesienia tegoż Testamentu na prawnych Zasadach już w Wyso- kim Sądzie Szlacheckim Tarnowskim działania moje przed- sięwziąłem; a nie mogąc sam osobiście Interessu tego dopilno- wać, mniej w ciągu Interessu tego kosztów podróży y Tak opłacać, Dobrowolnie, Zgodnie, rozmyślnie, y Nieprzymuszenie Zeznałem Cesyę całéy Spuścizny moiéy a mianowicie Wsi Zawadki po śp oycu moim na mnie prawnie spaść maiącéy na Rzecz i Dobro WW= Jana y Elżbiety z Arletów, iak zaświadczy Instrument Cesyi da- to 14 Grudnia 8[3]5 W- na rzecz tychże przy Świadkach Zeznany y podpisany; - przeto ninieyszym potwierdzeniem na wypadek niespodziewaney Śmierci moiéy Stanowię; by: Ciż WW Jan y Elżbie- ta Arletowie jako powyż wzmiankowanym Instrumentem Cesyi de dto 14 Grudnia 8[3]5 Cesyonaryusze, a Spuścizny po oycu moim Właściciele, nie tylko za życia mego, ale nawet po wygas- tem życiu mojem Process ten o skassowanie Testamentu śp Oyca mego Alexandra Rottermunda pilnie y nieodwłocz- nie działając dopilnowali; wszystkie na to Starania łożyli; nie tylko w Imieniu mojem, ale y własnym swoim gdy mocą już Cesyi tyle razy zwyż wspomnioney całéy spuścizny moiéy stali się Właścicielami, y dla tego zawszky wszelkie prawo mey własnoś- [ci] y spuścizny po śp Oycu moim Alexandrze Rottermundzie Wsi Zawadka złożoney, tak na teraz posiadanego Użytku, jako

jako y po ukończonym Procesie o zniesienie Testamen- tu [mającego?], na rzecz WW Jana y Elżbiety Arletów y Ich- [Sukcessorów?] tak daleko potwierdzam y upoważniam, by w na teraz moim, lub później po wygasłem życiu moim [sądzą?] dla Dóbr swojigo odemnie nabytego, a ustawo- [wo] mnie należącego, a na nich zlanego dochodzili. [K]ontrakt czyli Cesya między mną podpisanym peł- [no]letnym y jedynem synem po śp. Alexandrze Rotter- [mundzie w ży]ciu, a wzmiankowanemi WW Janem y Elżbi- [etą Arle]tami zawarty nie wzruszonym został, y moc swoię po wygasłem życiu moim otrzymał, Słowem by wspomnieni Nabywcy w prawa moje jakie z prawa Sukcessyi do Dóbr Zawadki miałem wstąpili, y w [mo]cy dany im już pod dniem [17?] Grudnia 8[3]5 r: w zupełney mocy, y prawności utrzymanemi zostali. Którento Dokument potwierdzaiący ku większey [wie]rze y ważności własny przy obecnych świadkach którym Ich podpisy szkodzie nie maią /podpisuię/ i na Dobrach tych Intabulować dozwalam - Dane we Wsi Zawadka dnia 17go Marca 18[3]7.

Jako Swiadek dooczny podpisuię Michał Bronikowski Mateusz Łazowski Jakoswiadek Karol Rottermundt Franz Witowski jako swiadek.

5.2.2. Analiza

Charakter dokumentu: Karol Rottermund, jedyny syn Aleksandra, składa formalne potwierdzenie wcześniejszej cesji (przelewu własności) całej spuścizny po ojcu - tj. wsi Zawadki z przyległościami - na rzecz Jana i Elżbiety z Arletów. Dokument sporządzono "na wypadek niespodziewaney Śmierci moiéy", co potwierdza, że Karol był już ciężko chory.

Chronologia cesji:

Dokument odwołuje się do wcześniejszego Instrumentu Cesyi z 14 grudnia 18[3]5 r. - tj. cesja Zawadki na rzecz Arletów nastąpiła już półtora roku przed śmiercią Karola, a nie dopiero w kodycylu z 16 IV 1837. Kodycyl jedynie potwierdzał i uzupełniał warunki tej wcześniejszej transakcji.

Uwaga o datach: Rękopis skrótowo zapisuje lata jako "825", "8[3]2", "1827" itp. Biorąc pod uwagę, że (a) Aleksander zmarł 19 XI 1832, (b) testament ojca nosi datę 17 XI 1832, (c) świadkowie Michał Bronikowski i Mateusz Łazowski pojawiają się również na kodycylu z IV 1837 - daty w dokumencie należy odczytywać jako: testament ojca = 17 XI 1832, cesja = 14 XII 1835, potwierdzenie = 17 III 1837.

Proces o skasowanie testamentu:

Kluczowy fragment ujawnia, że Karol już wcześniej wszczął postępowanie sądowe o unieważnienie testamentu ojca przed C.K. Sądem Szlacheckim w Tarnowie:

"Względem zniesienia tegoż Testamentu na prawnych Zasadach już w Wyso- kim Sądzie Szlacheckim Tarnowskim działania moje przedsięwziąłem; a nie mogąc sam osobiście Interessu tego dopilnować [...]"

Nie mogąc osobiście pilnować procesu (prawdopodobnie z powodu choroby i pobytu w wojsku), Karol przekazał całą sprawę Arletom, upoważniając ich do prowadzenia procesu "nie tylko w Imieniu moiem, ale y własnym swoim" - jako cesjonariusze stali się bezpośrednio zainteresowani wynikiem.

Upoważnienie do intabulacji:

Karol wyraźnie dozwolił na intabulację (wpis do ksiąg gruntowych) cesji na dobrach Zawadki - "i na Dobrach tych Intabulować dozwalam". To wyjaśnia, dlaczego w edykcie z 21 X 1839 (zob. §5.4) Jan i Elżbieta Arlet wnioskują o intabulację udziałów.

Świadkowie:

Znaczenie dla rekonstrukcji:

Dokument zmienia rozumienie sekwencji utraty Zawadki. Cesja na rzecz Arletów nie była aktem ostatniej chwili (jak sugerował kodycyl z 16 IV 1837), lecz rozciągniętym procesem:

Karol, śmiertelnie chory (prawdopodobnie powrócił z Węgier już umierający), nie miał środków na prowadzenie procesu sądowego ani nawet na koszty podróży. Oddał więc całą spuściznę Arletom w zamian za to, że ci przejmą ciężar sądowego unieważnienia testamentu ojca. Potwierdzające Zeznanie z marca 1837 r. zabezpieczało prawa Arletów na wypadek, gdyby Karol zmarł zanim proces się zakończy - co istotnie nastąpiło.

5.3. Bankructwo masy i sprzedaż Zawadki

Protokół Komisji Cyrkułu Wadowickiego z 14 X 1840 r. (sporządzony przez Jana Arleta) wykazał:

Wniosek Arleta: "cena kupna Zawadki na rzecz Sukcesorów śp. Karola Rottermunda nic nie pozostawiła" - sporządzenie inwentarza nie ma miejsca (masa niewypłacalna). Postępowanie zakończono stwierdzeniem bankructwa masy.

5.4. Edykt z 21 X 1839 - poszukiwanie zaginionych spadkobierców

C.K. Sąd Szlachecki w Tarnowie wydał edykt (publiczne wezwanie) do: - Marianny z Rottermundów Krzyżanowskiej (adres nieznany) - Kazimierza Rottermunda (adres nieznany) - Antoniego Rottermunda (adres nieznany) oraz ich ewentualnych (również nieznanych) spadkobierców

• wzywając ich do zgłoszenia roszczeń w związku z wnioskiem Jana i Elżbiety Arlet o intabulację 5/6 i 1/84 udziałów dóbr Zawadka na ich rzecz.

Z edyktu wynika, że troje dzieci Marianny ze Stojowskich (Marianna Krzyżanowska, Kazimierz, Antoni) było do 1839 r. poszukiwanymi - prawdopodobnie wyemigrowali lub utracili kontakt z majątkiem. Tekla Starzyńska i Aleksander (po śmierci) nie figurują w tym wezwaniu jako poszukiwani.

6. Rekonstrukcja genealogiczna - zestawienie zbiorcze

[Pokolenie I - dziadkowie i protoplasta linii Zawadki]

Aleksander Rottermund (I) +1741, dziedzic Zawadki
  × Anna Śmigielska z Bnina (wd. 1° po Janie Hebda, 3° za Antonim Głoskowskim)
  │
  ├── Magdalena Salomea Rottermund (1764)
  │     × Stanisław Niedźwiecki
  ├── Teresa Rottermund
  │     × Jan Mączyński
  ├── Marianna Rottermund
  │     × Jacek Skalski (1762)
  ├── Marcin Rottermund
  │     potwierdzenie szlachectwa galicyjskiego 1782
  │     dziedzic Przybradza 1764
  │     × Marcjanna Błońska
  └── Aleksander Rottermund (II)
        1750 podpisarz ziemski zatorski i oświęcimski
        dziedzic Zawadki i Kleczy
        × Jadwiga Skalska (wd. po Sikorskim)
        │
        ├── Marianna Rottermund
        │     1° 1780 Jan Kanty Kosiński
        │     2° 1800 Maciej Lipnicki
        └── Józef Rottermund (zob. niżej)


[Pokolenie II - Józef i Marianna w Zawadce]

Antoni Jordan-Stojowski h. Trąby
  Burgrabia Krakowski (1785),
  1761 łowczy stężycki, dziedzic Sielca i Modrzejowa
  rewers spadkowy 14 I 1806, Radlacz [?]
  × (2°) Rozalia z Padlewskich (Silva: "Podleska")
  |
  ├── Stanisław Jordan-Stojowski
  │     dekret tarnowski na 6 000 zł od ojca
  ├── Michał Jordan-Stojowski - Świnna Poręba, cyrk. myślenicki
  │     opiekun małoletnich dzieci Marianny
  ├── Jan Jordan-Stojowski
  │     świadek na rewersie 14 I 1806
  └── Marianna Jordan-Stojowska - +17 I 1812 (Ochaczówka)
        intercyza ślubna: 9 000 złp posagu
        testament: 4 XII 1810, Zawadka
        × Józef Rottermund h. wł. "Karp" - +1807
          pan na Zawadce (z przyległością Ochaczówka),
          syn Aleksandra II i Jadwigi Skalskiej
          (Minakowski lu.26558, lu.26559; Silva t. 7 s. 110)

  Józef × Marianna - siedmioro dzieci:

  ├── Kornelia Rottermund (ur. ok. 1796, +1867)
  │     ślub 1832 z Józefem Ściskiem Trzeszczkowskim
  │     ("Trzeciakowska"/"Szczepańska" z akt = warianty
  │      odczytu nazwiska "Trzeszczkowska")
  │     w 1812 małoletnia, lat 16
  │     1846 Wadowice; 1851 **Radocza** k. Wadowic (po pożarze)
  │     └── **Leokadia Trzeciakowska** (c. Józefa i Kornelii)
  │           dziedziczka warunkowa Zawadki wg testamentu
  │           Aleksandra z 17 XI 1832 (na wypadek bezpotomnej
  │           śmierci Karola); legat 1 000 złp
  │
  ├── Tekla Rottermund (panna w 1812; +10 IV 1843 Wadowice, dom nr 88 — Sperr-Relation, §4.2d)
  │     ┝─ nieśl. c. **Agnieszka Kosińska** (ojciec: nieznany Kosiński)
  │     │     wychowywana w Strzegomiu
  │     │     × **Jan Dunin-Wąsowicz**, posiadacz sołtystwa strzegomskiego
  │     │     † 27 I 1837 Strzegom, lat 36 (akt: "Agnieszka Wąsowiczowa")
  │     └─ mąż: Leonard Stoczyński/Skoczyński (ślub po 1812;
  │     │    porzucił żonę ok. 1826/27; w 1843 w Aleksandrowicach,
  │     │    cyrk. bocheński)
  │     │  cesja udziałów: 9 X 1814
  │     │  † 10 IV 1843 Wadowice, dom nr 88 (Sperr-Relation 4 V 1843)
  │     │  Po śmierci: fałszywe pełnomocnictwo „Tekli” antydatowane
  │     │    na 20 IV 1849 Andrychów przez Adama Kosińskiego
  │     │    (św. Donig, Kaniarski) — zob. §4.2d
  │     └─ c. **Marianna Wittner Bąkowska** (jedyna legitymna córka)
  │           służąca u plebana w Choczni k. Wadowic
  │           zm. bezdzietnie ok. 1847/48, bez testamentu
  │
  ├── Marianna Rottermund × Antoni Krzyżanowski h. Dębno
  │     w Strzegomiu pod Staszowem (woj. sandomierskie KP)
  │     wychowywali Agnieszkę (siostrzenicę Tekli)
  │     cesja 9 X 1814
  │
  ├── Elżbieta Rottermund × Michał Foltański (+1817)
  │     z Pierzchowic; Elżbieta zm. ok. 1809, lat 23
  │     postępowanie po niej: 19 XII 1821
  │     → syn Pantaleon Foltański (ur. ok. 1807)
  │          wychowywany przez Aleksandra Rottermunda
  │          zm. przed 1839
  │
  ├── Kazimierz Rottermund (ur. ok. 1791, prawdop. zm. jako dziecko)
  │     brak jakichkolwiek późniejszych wzmianek
  │
  ├── Aleksander Rottermund (ur. ok. 1770, +19 XI 1832)
  │     1815 dziedzic Zawadki, 1820 w Gwardii Galicji,
  │     potem przy ułanach
  │     × Apolonia z Kosińskich (+28 V 1832, Zawadka)
  │       córka TOMASZA KOSIŃSKIEGO († przed 20 IV 1792;
  │         w źródłach: rezolucja sądu 20 IV 1792 nr 4826)
  │       Rodzeństwo Apolonii (z rezolucji sądu 20 IV 1792 nr 4826
  │         i dekretu rozliczeniowego 2 III 1841 N. 2027):
  │       │  Jan Kanty Kosiński (Zborówek, † przed V 1832)
  │       │    × Katarzyna (matka-tutrix małoletnich dzieci)
  │       │  Adam Kosiński (Chorowice) — fałszerz pełnomocnictwa
  │       │    Tekli z 1849; zob. §4.2d
  │       │  Elżbieta Kosińska (Wieliczka)
  │       │  Józefa Kosińska × [N.N.] Białobrzeski
  │       │  Anna Kosińska × Wojciech (Adalbert) Gawlikowski
  │       │    † przed ojcem
  │       │     └─ 6 wnuków: Wojciech, Felicjan († przed 1847),
  │       │        Leo, Katarzyna × Michanowicz,
  │       │        Magdalena × Grausz, Franciszka × Dymecka
  │       S. 4174; dekret po Tomaszu: N. 2027 z 2 III 1841
  │       Dekret po Karolu (30 VI 1847): spadek → Kornelia + Tekla
  │     ├── Karol Rottermund (ur. ok. 1807, +21 IV 1837)
  │     │     7. Pułk Ułanów Arcyks. Karola, Debreczyn (Węgry)
  │     │     testament ojca (17 XI 1832): Karol jako UŻYTKOWNIK
  │     │       (nie dziedzic) - bez prawa sprzedaży/obciążania
  │     │     skasowanie testamentu ojca (przed IV 1837)
  │     │     kodycyl 16 IV 1837, Zawadka (+5 dni!)
  │     │     sprzedaż Zawadki małż. Jan i Elżbieta Arlet za 5050 fl.
  │     │     legatariuszki: Emilia i Teofila Bronikowskie
  │     │     egzekutor: Michał Bronikowski
  │     │     masa BANKRUT (deficyt 1945 fl.)
  │     └── Jan Rottermund (prawdop. zm. jako dziecko)
  │           wg Silvy × Elżbieta Arletówna - ale Jan Arlet
  │           kupujący Zawadkę to INNA OSOBA
  │
  └── Antoni Rottermund (ur. ok. 1794, +16 VII 1828 w Krakowie)
        ustąpił swoje prawa do Zawadki 1818
        cesja: 9 VII 1813; osiadł w Krakowie
        × Marianna Rutkowska
        ├── Antoni Józef Rottermund (ur. 1815, kupiec krakowski)
        │     chrzestni: Aleksander Rottermund (stryj) i Apolonia
        │     z Kosińskich Rottermundowa (stryjenka)
        │     × Julia Rutkowska (+6 XI 1870)
        │     ├── Julian (1852)
        │     ├── Zdzisław (1855)
        │     ├── **Jan Rottermund** (1858)
        │     │     × Karolina Kubas
        │     │     └── **Anna Maria Rottermund** (1890-1960)
        │     │           × Wincenty Władysław Szymborski (1870-1936)
        │     │           └── **Wisława Maria Anna Szymborska** (1923-2012)
        │     │                 laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie
        │     │                 literatury (1996)
        │     ├── Władysław (1862)
        │     ├── Maurycy (1864)
        │     └── Józefa
        ├── Stanisław Rottermund (ur. 1818)
        └── Faustyn Rottermund (ur. 1825)

> **Wisława Szymborska a Rottermundowie z Zawadki.** Antoni Rottermund, brat Aleksandra, zrzekł się praw do Zawadki (cesja 1813, formalne ustąpienie 1818) i przeniósł się do Krakowa, gdzie ożenił się z Marianną Rutkowską. Jego syn Antoni Józef (kupiec krakowski) miał syna Jana (1858), którego córka **Anna Maria Rottermund** (1890-1960) wyszła za Wincentego Szymborskiego (1870-1936). Z tego małżeństwa urodziła się **Wisława Szymborska** (1923-2012), poetka i laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie literatury (1996). Rottermundowie z Zawadki są więc **przodkami noblistki ze strony matki** (Minakowski: lu.26592).

7. Źródła archiwalne (zinwentaryzowane)

7.1. Akta spadkowe Marianny Rottermundowej (S. 2095)

7.2. Akta spadkowe Apolonii Rottermundowej (S. 4174)

7.3. Wybrane akta spadkowe Karola Rottermunda

Wszelkie uzupełnienia sprostowania i kontakt: [kamil@reszczyk.pl]